Ο φόβος είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα και δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε πως είναι ίσως το συναίσθημα που περισσότερο απ’ όλα είναι χρήσιμο στην επιβίωση του ανθρώπου.
Πότε το απλό αίσθημα του φόβου μετατρέπεται σε φοβία; Το αίσθημα του φόβου αφορά μια συναισθηματική αντίδραση σε ένα πραγματικό και ρεαλιστικό ερέθισμα κινδύνου. Οι σωματικές, διανοητικές αλλά και ψυχικές δυνάμεις του ανθρώπου τίθενται σε άμεση ενεργοποίηση, σε μια αντίδραση «φυγής ή επίθεσης», προκειμένου να αντεπεξέλθει στον κίνδυνο και να προστατεύσει τον εαυτό του. Ο φόβος υποχωρεί όταν υποχωρεί και το αίσθημα κινδύνου που τον διακατέχει, γι’ αυτό και συχνά διαρκεί λίγο, έως ότου ο ίδιος εκτιμήσει ότι παρήλθε η συγκεκριμένη απειλή.
Αντιθέτως η φοβία αφορά έναν ακούσιο και εξαιρετικά έντονο φόβο για μια κατάσταση ή ένα αντικείμενο το οποίο δεν απειλεί άμεσα το άτομο τη δεδομένη στιγμή. Παράλληλα, το ίδιο το άτομο συνειδητοποιεί ότι ο φόβος του είναι παράλογος, δεν είναι, όμως, σε θέση να ελέγξει τις αντιδράσεις του και το άγχος που βιώνει. Αποφεύγει οποιαδήποτε κατάσταση ή συγκυρία θα μπορούσε να τον φέρει σε επαφή με το φοβικό αντικείμενο και διαφοροποιεί άμεσα τη συμπεριφορά του προκειμένου να μην εκτεθεί σε αυτό. Έτσι επέρχονται σημαντικές δυσκολίες και παρακωλύσεις στη διεξαγωγή καθημερινών δραστηριοτήτων και συνδιαλλαγών, ιδιαίτερα αν αυτές σχετίζονται άμεσα με την εργασία του, τη διεκπεραίωση βασικών κοινωνικών επαφών κλπ
Οι βασικές θεραπευτικές μέθοδοι για την φοβία περιλαμβάνουν τις
- τεχνική της συστηματικής απευαισθητοποίησης (διδασκαλία χαλάρωσης και η φαντασία),
- η διαχείριση συνθηκών (μείωση του φόβου και ανάλογη ενίσχυση όταν αντιδρά φυσιολογικά)
- η μαθηση μέσω προτύπου
- η έκθεση σε φοβικά αντικείμενα και ορισμένες γνωσιακές τεχνικές (αυτοκαθοδήγηση, χαλάρωση και αυτοέκθεση)
- Χρήση εικονικής πραγματικότητας (VR)