Monthly Archives: January 2022

Όλες οι σχέσεις και ειδικά οι στενές βασίζονται σε λεπτές και εύθραστες ισορροπίες. Αυτές μπορούν να ανατραπούν δραματικά όταν εμφανιστούν αντιξοότητες είτε κοινωνικές, οικονομικές ή ακόμα και προσωπικά γεγονότα ζωής όπως θέματα υγείας και σχέσεις με τρίτους. Αυτές οι αντιξοότητες γίνονται κρίσεις γιατί μέσα απο την δοκιμασία κρίνεται πώς και για πόσο θα πορευτεί η σχέση στο χρόνο.

Επιρροή της καραντίνας στο γάμο

Στενή σχέση είναι και ο γάμος που θεωρείται ενα απο τα δυσκολότερα εγχειρήματα του αιώνα μας μιας και προσπαθεί να παντρέψει τον ρομαντικό έρωτα, το σεξ και τον γάμο σε ένα ενιαίο θεσμό.

Την αυξητική τάση του αριθμού των διαζυγίων την είδαμε πολύ χαρακτηριστικά τους μήνες της καραντίνας. Τόσο οι δικηγόροι που δέχτηκαν πιέσεις σε αναλήψεις διαζυγίων όσο και ο ψυχολόγοι σε αμέτρητες κλήσεις σε γραμμές υποστήριξης, παρατήρησαν την πυροδότηση της έντασης που δημιουργήθηκε απο τον εγκλεισμό στο σπίτι.

Χαρακτηριστικό είναι οτι τα τηλεφωνήματα για θέματα διαζυγίου αποτελούν το 25% των συνολικών κλήσεων συμβουλευτικής.

Πώς μπορούμε όμως να καταφέρουμε να αντιμετωπίσουμε τα εμπόδια που παρουσιάζονται μπροστά μας;

Δυο μορφές επικοινωνίας στις σχέσεις

Η επικοινωνία είναι ένα απο τα μεγαλύτερα κλειδιά της επιτυχίας. Σύμφωνα με τον καθηγητή κοινωνικής ψυχολογίας και διαπροσωπικών σχέσεων Παναγίωτη Κορδούτη, στις σχέσεις λειτουργούν ταυτόχρονα 2 μορφές επικοινωνίας, η θερμή και η ψυχρή. Η θερμή επικοινωνία έιναι αυτή που έχει περιεχόμενο συναισθηματικό και είναι κυριώς μη λεκτική. Η ψυχρή είναι κυρίως λεκτική και και έχει περιεχόμενο του «δούναι και λαβείν» μεσα στη σχέση.

Στα νεαρά ζευγάρια που λειτουργεί περισσότερο η θερμή επικοινωνία λόγω του ερωτικού πάθους και έρωτα, η σχέση προστατεύεται τις περισσότερες φορές απο οποιαδήποτε κρίση. Την περίοδο όμως της συντροφικότητας που υπάρχει υποχώρηση του πάθους, οι 2 μορφές επικοινωνίας είναι σε μια πιο εύκολα ανατρέψιμη ισορροπία.

Εκεί η κρίση παίρνει μεγάλη έκταση διότι και οι 2 εστιάζουν στα πώς και στα γιατί μιας κατάστασης, στο ποιός έφταιξε, στο τι δίνει και τι παίρνει ο καθένας.

Σε αυτές, λοιπόν, τις περιπτώσεις πρέπει το ζευγάρι να προσπαθεί να κρατάει τις ισοροπίες ανάμεσα σε αυτες τις 2 επικοινωνίες και να μην ξεχνάει ότι όσο σημαντικό είναι το Εγώ άλλο τόσο πρέπει να προστατεύει και το Εμείς της σχέσης.

Ισορροπία ανάμεσα στην ατομικότητα και τη δυαδικότητα

Πέρα από την ισορροπία της επικοινωνίας υπάρχει και η ισορροπία ανάμεσα στην ατομικότητα και τη δυαδικότητα που αποτελεί τον δεύτερο προστατευτικό παράγοντα εναντίον της κρίσης.

Την περίοδο των μέτρων προστασίας της πανδημίας τα ζευγάρια χρειάστηκε να εγκλειστούν στον ίδιο χώρο κυριολεκτικά και ψυχολογικά χωρίς να έχουν στην διάθεση τους τον ίδιο χρόνο και χώρο που χρησιμοποιούσαν εκτός σπιτιού στην εργασία τους ή σε άλλες δραστηριότητες.

Το μέλος κάθε ζευγαριού με αυτόν τον τρόπο στερούνταν σοβαρό μέρος της ταυτότητας του που ορίζεται από την δουλειά που κάνει, τους συνεργάτες και φίλους. Έτσι ήταν περισσότερο εκτεθειμένοι σε αρνητικές πλεύρες της συμβίωση και το «μαζί» έπαυε να είναι ελεύθερη επιλογή και γινόταν καταναγκαστικό.

Περισσότερο από ποτέ λοιπόν παρατηρήθηκε πόσο σημαντικό είναι να διατηρηθεί αυτή η ισορροπία.

Η ατομικότητα του καθενός, δηλαδή το Εγώ, να διατηρεί την δική του ταυτότητα, το δικό του κοινωνικό δίκτυο φίλων και δραστηριοτήτων, το δικό του χώρο και ταυτόχρονα να ενισχύει και το Μαζί με κοινούς στόχους, κοινές δραστηριότητες και επικοινωνία.

Οι κρίσεις φανερώνουν τα θεμέλια μιας σχέσης

Αν τα ζευγάρια καταφέρουν να υπερπηδήσουν αυτά τα εμπόδια θα συνειδητοποιήσουν ότι αν και οι κρίσεις υποσκάπτουν τις σχέσεις από την άλλη αποκαλύπτουν και τα θεμέλια τους.

Πρώτον, γιατί φέρνουν στην επιφάνεια τα όρια τους και τους εξαναγκάζουν να τα εκφράσουν στο σύντροφο τους.

Δεύτερον, φανερώνουν τις ανάγκες τους που θέλουν να ικανοποιηθούν

και τρίτον αποκαλύπτονται τα όποια επικοινωνιακά ελλείμματα υπάρχουν στην σχέση.

Με αυτό τον τρόπο οι σύντροφοι στρέφονται σε εναν καλύτερο προσδιορισμό της σχέσης τους, σε μια καλύτερη αντίληψη του εαυτού τους αλλά και του άλλου και αντιμετωπίζουν την κατάσταση με μεγαλύτερο ρεαλισμό και ανθεκτικότητα.

Οι κρίσεις μπορούν να μας κατεβάσουν από τις υπερβολικές μας προσδοκίες και απαιτήσεις και βλέπουμε τα πράγματα όπως πραγματικά είναι όμως με μεγαλύτερο συναίσθημα και αντίληψη.

Η πρόσφατη πανδημία κορωνοϊού εξακολουθεί να αποτελεί μια συνεχή και απρόβλεπτη απειλή για το παγκόσμιο στερέωμα, επηρεάζοντας, ως φυσικό επακόλουθο, έντονα την ποιότητα της ζωής μας.

Οι επιπτώσεις της ήταν αρνητικές σε επίπεδο κοινωνικό με την κοινωνική αποστασιοποίηση (αναβολή ή και ακύρωση συναθροίσεων σε κοινωνικές εκδηλώσεις), σε επίπεδο οικονομικό με κλείσιμο επιχειρήσεων και σε μεγάλη ανεργία, στην ψυχική υγεία από την παρατεταμένη ανασφάλεια για το αύριο, τον δικαιολογημένο, εν μέρει, φόβο που προκαλεί η πιθανότητα μόλυνσης από τον ιό.

Οι επιπτώσεις της πανδημίας στην ψυχική υγεία

Σε μία μεγάλη έρευνα που δημοσιεύτηκε πρόσφατα (2020) στο εγκυρότερο ιατρικό περιοδικό New England Journal of Medicine που αφορούσε τις επιπτώσεις των μεγάλων καταστροφών στην ψυχική υγεία των ατόμων, έδειξε ότι η συναισθηματική δυσφορία είναι πανταχού παρούσα στους πληγέντες πληθυσμούς και η οποία εκδηλώνεται με κατάθλιψη και αυτοκτονικές τάσεις.

Στα παιδιά από την άλλη αν και ο φόβος θνησιμότητας είναι μικρός δεν γνωρίζουμε ακόμα πόσο ζημιογόνες μπορεί να είναι οι ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη τους. Σε κάποιες αρχικές έρευνες έχει διαπιστωθεί μια μείωση στην ακαδημαϊκή τους πορεία σαν αποτέλεσμα της κατ οίκον εκπαίδευσης, με τα παιδιά που βρίσκονται σε χαμηλότερο οικονομικό και κοινωνικό status να διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο.

Υπάρχουν επίσης ενδείξεις για αύξηση συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης σε παιδιά και εφήβους που υποστηρίζει την ιδέα ότι αυτή η πανδημία είναι ένας σημαντικός παράγοντας πυροδότησης ψυχολογικών και κοινωνικών αντιξοοτήτων σε αυτήν την ηλικία.

Φανταστείτε ότι ο τρόπος λειτουργίας των σχολείων που αναγκάζει ιδιαίτερα τα μικρά παιδιά να αλλάξουν σημαντικά τις συνήθειες επαφής τους με τα άλλα παιδιά δεν είναι απόλυτα κατανοητό στο παιδικό μυαλό, ενώ στην αντιδραστική εφηβική ηλικία οδηγεί σε υποτίμηση του κινδύνου και σε πιο δύσκολη υιοθέτηση των υποδεικνυομένων προφυλακτικών μέτρων.

Διαδίκτυο παιδιά και έφηβοι

Η μείωση των χόμπι ή των αθλητικών δραστηριοτήτων έχει κάνει τα περισσότερα παιδιά και εφήβους να αποσυρθούν στον ψηφιακό κόσμο με συνέπειες στις διαπροσωπικές τους σχέσεις, στην κοινωνικότητα τους, στην διατροφή τους ακόμα και στον ύπνο τους.

Η ενασχόληση βέβαια των νεαρών ενηλίκων και ανηλίκων με το διαδίκτυο δεν είναι μια τωρινή κατάσταση. Συνέβαινε και πριν την πανδημία.

Φαντάζει όμως τώρα τόσο τρομακτική γιατί για πρώτη φόρα η οικογένεια παρατηρεί, μιας και περνάει περισσότερο χρόνο μαζί, την προτίμηση των νεαρών ατόμων για τον εικονικό κόσμο, εκείνο των παιχνιδιών και των social media που τους προσφέρει έναν άλλο κόσμο πιο ελεγχόμενο, πιο ανώδυνο και πιο κοντά στην τελειότητα. Σε αυτόν τον κόσμο μπορούν να δημιουργήσουν μια άλλη ταυτότητα πιο αρεστή τόσο στους ίδιους όσο και στους άλλους.

Οφέλη από το διαδίκτυο

Σίγουρα τα οφέλη του διαδικτύου είναι πολλά. Στην σημερινή εποχή υπάρχει πρόσβαση σε ένα τεράστιο όγκο πληροφοριών και γνώσεων τόσο σε ψηφιακές εγκυκλοπαίδειες όσο και σε διεθνείς βιβλιοθήκες κάτι που πριν 3 δεκαετίες δεν ήταν εφικτό. Αρκεί να σκεφτούμε ότι δισεκατομμύρια ανθρώπων τα τελευταία 20 χρόνια εμπιστεύονται τον αλγόριθμο αναζήτησης Google για να βρουν πληροφορίες και η ίδια λέξη της αναζήτησης έχει μεταφραστεί σε γκουγκλάρισμα.

Μέσα στις σελίδες της Google οι άνθρωποι ψάχνουν την αλήθεια τόσο σε θέματα ιστορίας, ιατρικής, θρησκείας, πολιτικής μέχρι και καθοδήγησης μέσα σε μια περιοχή όπως είναι οι χάρτες Google.

Νέοι τρόποι επικοινωνίας

Ειδικά κατά την διάρκεια της πανδημίας οι άνθρωποι έχουν βρει ένα νέο τρόπο επικοινωνίας που μπορεί να τους φέρει κοντά, να επικοινωνήσουν χωρίς να αισθάνονται τόσο έντονα την μοναξιά και την απομόνωση. Το διαδίκτυο έχει καταφέρει να ακυρώσει τον περιορισμό του χώρου και του χρόνου.

Φανταστείτε ότι μπορεί κάποιος να βρίσκεται σε μια ξένη χώρα και να αισθάνεται μοναξιά ή φόβο την δεδομένη στιγμή και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα με μια βιντεοκλήση να βρεθεί στο σπίτι των γονιών του, μιλώντας μαζί τους και καθησυχάζοντας το φόβο του. Ή μπορεί να στείλει μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μήνυμα σε ένα φίλο του που έχει να τον δει πολλά χρόνια και να καλύψει αυτό το κενό του χρόνου μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.

Οικονομική ζωή και διαδίκτυο

Τέλος, αποτελεί μοχλό οικονομικής ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού του κρατικού μηχανισμού και αυτό το βλέπουμε τόσο από τις δημοσιοποιήσεις των σημαντικών πληροφοριών για την οικονομική μας ζωή όσο από τις αυτοματοποιήσεις των συναλλαγών μας και τις εισαγωγές νέων μορφών οικονομικών δραστηριοτήτων όπως είναι για παράδειγμα το ηλεκτρονικό εμπόριο.

Έκτος όμως από τις θετικές πλευρές, η χρήση του διαδικτύου όταν δεν γίνεται με σύνεση κυοφορεί άπειρους κινδύνους για τους ανθρώπους και ειδικά για την νέα γενιά που δεν έχει αναπτύξει ακόμα βασικές γνωστικές δεξιότητες για να μπορεί να ανταπεξέλθει στις προκλήσεις των άπειρων πληροφοριών. Το συγκεκριμένο θέμα είναι πολύ μεγάλο αλλά ας αναφέρουμε τις πιο βασικές παγίδες.

Σύγχυση και αποπροσανατολισμός λόγω διαδικτύου

Ο έφηβος δυσκολεύεται μέσα στο τεράστιο όγκο των πληροφοριών να ξεχωρίσει τα σημαντικά από τα ασήμαντα, τα επικίνδυνα από τα ακίνδυνα, τα λογικά από τα παράλογα. Δεν είναι δύσκολο να το καταλάβουμε αυτό όταν αυτή τη στιγμή τα fake news έχουν τόσο μεγάλη διάδοση.

Επιπλέον, εξαιτίας της έλλειψης των μηχανισμών ελέγχου, έχουν πρόσβαση σε πολύ ακραίες και φανατικές απόψεις τόσο πολιτικές, κοινωνικές και θρησκευτικές που μπορούν να οδηγήσουν στην εκδήλωση παραβατικών συμπεριφορών. Το πιο απλό παράδειγμα που μπορούμε να αναφέρουμε είναι η ευκολία που πληκτρολογούνται σχόλια με χολή, μνησικακία και επιθετικότητα.

Δια ζώσης οι περισσότεροι άνθρωποι θα δυσκολεύονταν να εκφραστούν έτσι. Όμως πίσω από την οθόνη μπορούμε να βγάλουμε όλη της επιθετικότητα μας ειδικά βέβαια και αν έχουμε και οπαδούς.

Έλλειψη ουσιαστικής ελευθερίας

Το διαδίκτυο έχει φέρει στη ζωή μας τεράστια ελευθερία επιλογών με αποτέλεσμα να μην μπορούμε να κάνουμε επιλογές. Φανταστείτε το εξής. Στην δεκαετία του 90 για να δει κάποιος μια ταινία ή να ακούσει ένα δίσκο έπρεπε να μπει στην διαδικασία της αγοράς με ρίσκο ακόμα και να μην έχει κάνει σωστή επιλογή. Το πρόβλημα μας τώρα δεν είναι πια αυτό.

Όπως πολύ εύστοχα το ανέλυσε ο Καθηγητής Τάσης στο βιβλίο του εικονιστική κοινωνία:

« η πληθωριστική ελευθερία είναι αυτή που αυξάνει τόσο εκθετικά έτσι ώστε η ίδια η ελευθερία να βιώνεται με νευρωτικό άγχος παραλύοντας το υποκείμενο. Στην εικονιστική κοινωνία η διαχείριση της πληθωριστικής ελευθερίας ανατίθεται σε ψηφιακούς αλγόριθμους.

Έτσι ακούμε την μουσική που προτείνει ο αλγόριθμος του Spotify με βάση τα κομμάτια που έχουμε ακούσει, βλέπουμε τις ταινίες που προτείνει ο αλγόριθμος του Netflix με βάση τις σειρές που έχουμε ήδη δει, αγοράζουμε τα προϊόντα που προτείνει ο αλγόριθμος της Amazon με βάση τις αγορές που έχουμε κάνει.

Χάριν ευκολίας, ταχύτητας και λόγω οκνηρίας, ενημερωνόμαστε, επισκεπτόμαστε εστιατόρια, επιλέγουμε καφετέριες κατοικίες και ερωτικούς συντρόφους με βάση τις προτάσεις εξειδικευμένων αλγορίθμων.»

Αποξένωση από την κοινωνική ζωή

Περιορίζει τα ενδιαφέροντα των ατόμων και τους καθιστά μονοδιάστατους με αποτέλεσμα να προσκολλώνται στην εικονική ζωή, να γίνονται εσωστρεφείς και να αποξενώνονται από το κοινωνικό τους περιβάλλον. Χάνουν την ουσία των πραγματικών διαπροσωπικών σχέσεων που ναι μεν μπορεί να είναι δύσκολες όμως είναι αυθεντικές και προσφέρουν την πραγματική εμπειρία των αληθινών συναισθημάτων και ερεθισμάτων.
Σύγχυση της πραγματικής ταυτότητας του εαυτού

Οι νέοι αλλά και οι ενήλικες πέφτουν στην παγίδα του να χτίσουν ένα ψηφιακό εαυτό που θα είναι πιο αρεστός και προσιτός στους άλλους. Τα likes, οι selfie και η προβολή του ωραιοποιημένου τους εαυτού γίνεται αυτοσκοπός με αποτέλεσμα να εξασφαλίζει την προσοχή των ακολούθων του instagram και του facebook.

Με αυτό τον τρόπο γίνονται ταυτόχρονα θύματα και θύτες της εικόνας εαυτού. Γιατί θύματα; Πρώτον, διότι βρίσκονται σε ένα μόνιμο άγχος συντήρησης του ψεύτικου προφίλ τους και με την λανθασμένη πεποίθηση ότι είναι κάτι που ελέγχεται και δεύτερον, γιατί παραμελούν να φροντίζουν το δια ζώσης εαυτό τους.

Ναρκισσισμός

Προφίλ τα προηγούμενα χρόνια είχαν μόνο οι εγκληματίες, όμως τώρα δυστυχώς δημιουργείται μια γενιά με προφίλ όχι εγκληματικό αλλά ναρκισσιστικό.

Βέβαια, εύλογα κάποιος θα αναρωτιόταν μήπως αυτός ο ναρκισσισμός είναι και μια άμυνα επιβίωσης. Στην σημερινή εποχή η ανθρωπότητα έχει χάσει την πίστη της σε όλα αυτά που τα προηγούμενα χρόνια θεωρούσε ως σταθερές. Η τεχνολογία της πληροφορίας μας φέρνει αντιμέτωπους με τις μεγαλύτερες προκλήσεις που έχει συναντήσει ποτέ το ανθρώπινο είδος.

Όπως έχει πει και ο Harari στο βιβλίο του 21 μαθήματα για τον 21ο αιώνα οι αλγόριθμοι των μεγάλων δεδομένων δημιουργούν ψηφιακές διδακτορίες στις οποίες όλη η εξουσία βρίσκεται συγκεντρωμένη στα χέρια κάποιας ελίτ, ενώ η πλειονότητα υποφέρει όχι από την εκμετάλλευση, αλλά από την ασημαντότητα της. Μήπως τελικά αυτή είναι η δική μας απάντηση απέναντι σε αυτήν την καινούργια πραγματικότητα;

Η μελέτη της ανθρώπινης σεξουαλικότητας είναι περίπλοκο και δύσκολο θέμα. Συναντά τις δυσκολίες της ελλιπούς βιβλιογραφίας αλλά και τις πολιτιστικές συνιστώσες της εκάστοτε εποχής.

Μια απο τις σημαντικότερες μορφές στον τομέα της σεξουαλικότητας ήταν αυτή του Kinsey,οπου το δείγμα της έρευνας του ήταν περίπου 11.000 άτομα και διαπιστώθηκε πως η σεξουαλικότητα δηλαδή η σταθερή συναισθηματική και σεξουαλική έλξη προς άλλα άτομα, λειτουργεί ανεξάρτητα από το βιολογικό σώμα του υποκειμένου.

Η κλίμακα που έφτιαξε καλύπτε μια ευρεία γκάμα θέσεων (συμπεριλαμβανομένης και της ασεξουαλικότητας), στην οποία μάλιστα τα άτομα που χαρακτηρίζονται ως αποκλειστικά ετεροφυλόφυλα ή αποκλειστικά ομοφυλόφυλα (αρσενικά ή θηλυκά) δεν είναι η πλειοψηφία (Kinsey 1948, 1953).

Τα πορίσματα του Kinsey αναγνωρίζονται μέχρι και σήμερα ως μνημειακή συμβολή στη κατανόηση της ανθρώπινης σεξουαλικότητας.

Απο την εποχή του Kinsley που σημαδεύτηκε από σεξουαλική αναστάτωση και η επόμενη δεκαετία ήταν έντονη όπου χαρακτηρίστηκε από την εμφάνιση των αντισυλληπτικών χαπιών, την εμφάνιση του φεμινισμού με δυναμική μορφή, τις ανοιχτές συζητήσεις για το σεξ και τις πρακτικές του.

Το αντισυλληπτικό χάπι βοήθησε στο να υπάρξει προγαμιαίο σεξ και επέτρεψε στους ανθρώπους να το θεωρούν διασκέδαση και όχι απλή αναπαραγωγική διαδικασία. Έδωσε σε πολλές γυναίκες μια αίσθηση ελευθερίας και βοήθησε στην αλλαγή της σεξουαλικής συμπεριφοράς. Το κίνημα διαμαρτυρίας των νέων (Χίπις), ήταν η επιτομή για την διακήρυξη της σεξουαλικής ελευθερίας.

Στις επόμενες δεκαετίες υπήρξε μία σαφώς φανερή ανεκτικότητα σε σχέση με τη σεξουαλική δραστηριότητα. Εκδόθηκαν διάφορα βιβλία για το σεξ, ενώ η τηλεόραση και οι διάφορες ταινίες βοήθησαν τη σεξουαλική επανάσταση. Η πρακτική της μη έγγαμης συμβίωσης άρχισε να έχει καθοριστική σημασία ως προγαμιαίο στάδιο.

Το 1973 επιτεύχθηκε η νομιμοποίηση των εκτρώσεων. Παράλληλα, η απόφαση της Αμερικάνικής ιατρικής εταιρείας να μην ορίζει την ομοφυλοφιλία σαν ιατρική δυσλειτουργία, έδωσε ώθηση στο κίνημα για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων.

Δικαίως λοιπόν ο 20ός αιώνας ονομάζεται και «αιώνας του σεξ» καθώς στη διάρκειά του η σεξουαλικότητα απέκτησε τεράστια σημασία τόσο στο ιδιωτικό όσο και στο δημόσιο πεδίο.

Τι γίνεται όμως τον 21ο αίωνα;

Μπορούμε να μιλήσουμε ανοιχτά πια οτι η μορφή της σεξουαλικότητας αλλά και των σχέσεων δεν είναι οτι έχει αλλάξει δραματικά, αλλά ο φιλελευθερισμός, η κατάργηση των στερεοτύπων και των ταμπού, οι οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές έχουν φέρει μεγαλύτερη ελευθερία έκφρασης αλλά και καινούργια δεδομένα.

Οι τρείς «κλασικές» κατηγορίες σεξουαλικού προσανατολισμού (ετεροφυλόφιλος, αμφιφυλόφιλος, ομοφυλόφιλος) δεν αρκούν για να περιγράψουν τα υπάρχοντα είδη σεξουαλικών προτιμήσεων σύμφωνα με νεα έρευνα.

Μερικές καινούργιες ορολογίες είναι pansexual, asexual, demisexual polyamorous, agender, aromantic, transsexual, genderqueer και άλλες πολλές που πιθανολογείται ότι ξεπερνάνε τις 50 σε νούμερο.

Αν και οι επιστήμονες συμφωνούν ότι τα social media δεν προκαλούν επί της αρχής αυτές τις συμπεριφορές, σίγουρα τις συντηρούν και τις υποβοηθούν.

Η εξέλιξη της τεχνολογίας και η προσβασιμότητα στους νέους σε οποιαδήποτε πληροφορία υπάρχει, ακόμα και αν δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν αυτά που διαβάζουν,έχει παίξει κάποιο σημαντικό ρόλο.

Επιπλέον, τώρα πια από μελέτες θεωρείται οτι οι ερωτικές προτιμήσεις δεν παγιώνονται στην εφηβεία αλλά αλλάζουν μέχρι και την τρίτη δεκαετία της ζωής ενός ανθρώπου (μελέτη του πανεπιστημίου Virginia Tech με επικεφαλής την καθηγήτρια αναπτυξιακής υγείας, Christine kaestle που δημοσιεύθηκε στο journal of sex research)

Τα συγκεκριμένα στοιχεία αλλά και το φαινόμενο αυτό καθ΄ αυτό έχει επηρεαστεί και απο μια κοινωνική πραγματικότητα. Στο παρελθόν, ο γάμος θεωρούνταν ένας σημαντικός θεσμός που ενώνε δύο ανθρώπους.

Η έναρξη οικογένειας άρχιζε τουλάχιστον στην δεύτερη δεκαετία και έτσι πολλοί νέοι 18-22 ετών και ειδικά κορίτσια έμπαιναν στον θεσμό του γάμου γιατί αυτό απαιτούσαν τα κοινωνικά στερεότυπα και η πίεση της οικογένειας τους. Στην σύγχρονη εποχή όμως σύμφωνα με την ταξινόμηση της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, ένα άτομο ηλικίας 18 έως 44 ετών θεωρείται νέος.

Είναι λογικό ότι ο μέσος όρος ηλικίας του γάμου να έχει αυξηθεί. Τώρα στην ηλικία των 25 πολλοί ολοκληρώνουν τις σπουδές τους ή απλά αρχίζουν να χτίζουν μια επαγγελματική σταδιοδρομία με αποτέλεσμα τα νέα ζευγάρια να έχουν παραγκωνίσει τη σημασία του γάμου και της δέσμευσης.

Οι σχέσεις μοιάζουν με ακυβέρνητο καράβι με πορεία σε άγνωστο κόσμο. Όχι ότι πιο παλιά δεν ήταν εύθραυστες. Πλέον, όμως, έννοιες όπως το freckling, το ghosting, το haunting, το swinging, το polyamory προστίθενται στο λεξιλόγιό μας ως μορφές αλληλεπίδρασης που μας αναγκάζουν να αναρωτιόμαστε με ποιον αλλά και με πόσους έχουμε δεσμό.

Όλες αυτές οι έννοιες μπορεί να φαντάζουν άγνωστες για την γενιά των boomers και της generation X αλλά σίγουρα δεν είναι άγνωστες για τους millenials.

Άνθρωποι αποφασίζουν να παντρευτούν αλλά να μένουν χωριστά, να συναινούν σε μη μονογαμία με συναισθηματικά στένες σχέσεις που μπορούν να είναι σεξουαλικοί ή /και ρομαντικοί σύντροφοι, να ανταλάζουν συντρόφους με άλλα ζευγάρια σαν σεξουαλική εμπείρια και άλλα πολλά.

Γιατί λοιπόν ο άνθρωπος που απο τη φύση του έχει τη βαθύτερη ανάγκη της σύνδεσης με κάποιον άλλον άνθρωπο αποπροσανατολίζεται?

Γιατί δεν αφήνει τον εαυτό του να γευτεί τα αγαθά του έρωτα και δρα διαρκώς ως ανικανοποίητος, με ταραχή; Μια απο τις θεωρίες της ψυχολογίας εκφράζει οτι συνήθως αποφεύγουμε αυτό το οποίο φοβόμαστε.

Και ο φόβος εδώ είναι να καταφέρουμε να δημιουργήσουμε στενές σχέσεις, να επιτρέψουμε να μας γνωρίσει σε βάθος ο σύντροφος μας ή ακόμα και να βιώσουμε την απόρριψη.

Άτομα τα οποία μεγάλωσαν σε οικογένειες με πολλά προβλήματα χωρίς αγάπη και αποδοχή τείνουν να αποφεύγουν αυτήν την εγγύτητα στην μετέπειτα ερωτική ζωή τους. και όπως υποστηρίζει και ο Πλάτων στην πολιτεία «απο τυραννικές οικογένειες προκύπτουν τυρρανικά πολιτεύματα και απο δημοκρατικές, δημοκρατικά πολιτεύματα».

Άρα αν δυσλειτουργεί και νοσεί η οικογένεια το ίδιο συμβαίνει και στην κοινωνία.

Ο γάμος είναι αναμφίβολα ένας από τους πιο ανθεκτικούς και σημαντικούς κοινωνικούς θεσμούς. Ορισμένες κοινωνίες στην Ευρώπη και στη Μέση Ανατολή θεωρούν τον γάμο κυριολεκτικά μια επιχειρηματική διευθέτηση. Τα παιδιά στην Ινδία αρραβωνιάζονται για να ενώσουν ισχυρές οικογένειες. Δεν είναι πολλά τα χρόνια που για να παντρευτεί μια γυναίκα έπρεπε να καταβληθεί προίκα.

Εδώ και αιώνες βασιλείς και βασίλισσες παντρεύονταν για πολιτικούς λόγους και όχι από αγάπη. Στις παραδοσιακές κοινωνίες ο γάμος ήταν περισσότερο συμμαχία οικογενειών παρά ατόμων. Χρησίμευε για την διατήρηση της κοινωνικής τάξης και της οικογενειακής περιουσίας καθώς και για την ένταξη των παιδιών στον κοινωνικό ιστό.

Στην αρχαία Ελλάδα η σημασία του γάμου θέλει τον άντρα κυρίαρχο και τη γυναίκα υποταγμένη μέσα από χιλιάδες μορφές ατομικής και κοινωνικής έκφρασης, μέσα από χιλιάδες καταστάσεις κοινωνικής συμπεριφοράς και δεοντολογίας (Παυλάκου 1991).

Ιπποτικός έρωτας
Ο ρομαντικός έρωτας ή αλλιώς ο ιπποτικός έρωτας εμφανίστηκε στο Νότο τον 12ο αιώνα και λίγο πολύ πήγαζε από τις σχέσεις ανάμεσα στην κυρά και τους νεαρούς υποτελείς της, όμως ήταν σχεδόν πάντα πλατωνικός. Το σεξ ήταν εξορισμένο και η γυναίκα θεωρούνταν άρρωστη αν είχε ερωτική επιθυμία ή ικανοποίηση.

Δεν ήταν παρά στον 14ο αιώνα που οι βικτωριανοί συνέλαβαν μια οπτική του γάμου βασισμένη σε ρομαντικά ιδεώδη, όπου τα κορίτσια από μικρή ηλικία διδάσκονταν τα πάντα σχετικά με το γάμο αλλά και την φροντίδα της οικογένειας. Όλη τους η ζωή περιστρεφόταν γύρω από τον ιδανικό σύζυγο τον ιδανικό γάμο και την ιδανική οικογένεια! Από εκείνη την εποχή ξεκίνησε ο ρομαντισμός στον γάμο όμως το σκηνικό άρχισε να αλλάζει τον 19ο αιώνα όπου η βιομηχανική επανάσταση και η δημιουργία της μεσαίας τάξης έδωσε την οικονομική δυνατότητα στους νέους ανθρώπους να επιλέγουν συντρόφους και να τους παντρεύονται χωρίς την γονική συναίνεση.

Στο τέλος του 19ου αιώνα μάλιστα όταν εμφανίστηκαν τα πρώτα κινήματα για τα δικαιώματα των γυναικών, οι αλλαγές στον θεσμό του γάμου είναι ριζικές. Οι γυναίκες έπαψαν να θεωρούνται κτήμα του συζύγου ή του πατέρα τους και αντιμετωπίζονται ως ίσες, τουλάχιστον στον δυτικό κόσμο.

Η σύγχρονη εποχή των διαζυγίων
Στην σύγχρονη εποχή λοιπόν, η κοινωνία προσπαθεί να ενώσει τον ρομαντικό έρωτα, το σεξ και τον γάμο σε ένα ενιαίο θεσμό (σε ένα πρόσωπο). Η αντίληψη αυτή είναι πολύ πρόσφατη και σύμφωνα με την Μάργκαρετ Μέντ είναι ίσως μια από τις πιο δύσκολες μορφές γάμου που έχει επινοήσει η ανθρώπινη φυλή.

Δυστυχώς, οι δυσκολίες σε ένα γάμο στην σημερινή εποχή είναι αρκετές και αν λάβουμε υπόψη μας και όλες τις δραματικές αλλαγές που έχει υποστεί ο οικογενειακός θεσμός τόσο στην δομή, στην λειτουργία αλλά και στην διάρθρωσή του, καταλαβαίνουμε γιατί μεγαλώνουν και τα ποσοστά διαζυγίων. Για παράδειγμα τα στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα για το 2017 αναφέρουν 19.190 διαζύγια, έναντι 11.013 το 2016 (αύξηση 74,2%).

Τα περισσότερα διαζύγια φαίνεται να προκύπτουν ανάμεσα στο 4ο και το 12ο έτος του έγγαμου βίου.

Κάποιες από τις κύριες απογοητεύσεις στον γάμο είναι θυμός και καταπίεση, απόρριψη, σεξ, έλλειψη συντροφικότητας, οικογένεια, έλλειψη επικοινωνίας και νευρωτική συμπεριφορά. Όλα αυτά είναι βασικά στοιχεία που αν δεν βρουν λύση τότε πολύ συχνά το ζευγάρι οδηγείται σε χωρισμό. Όμως ποια είναι η ρίζα του κακού;

Τις περισσότερες φόρες το ουσιαστικό πρόβλημα είναι η αντίληψη μας για τον γάμο. Οι πεποιθήσεις μας αυτές που ανήκουν στην σφαίρα του φανταστικού και δεν έχουν κανέναν ρεαλισμό. Σαφώς και δεν πρέπει να αφαιρέσουμε την μαγεία από τον έρωτα και τον γάμο και ότι αποτελεί μια από τις σημαντικότερες σχέσεις στην ζωή των ενηλίκων. Για να δουλέψει όμως σωστά θα πρέπει να τον αντιμετωπίσουμε στην πραγματική του διάσταση. Σε αυτό θα μας βοηθήσει αν εντοπίσουμε αρχικά και να αποκλείσουμε στη συνέχεια μερικούς από τους μύθους του γάμου.

Μύθοι για τον γάμο

1. Ο γάμος θα κάνει ένα άνθρωπο να νοικοκυρευτεί και να αφήσει τις παλιές κακές του συνήθειες.

Αυτό μπορεί να συμβεί μόνο αν και εφόσον τα σημάδια που έχετε δει πριν τον γάμο σας δείχνουν ότι έχει υπάρξει αυτή η αλλαγή ήδη.

2. Υπάρχει μόνο ένας άνθρωπος ιδανικός για μένα.

Ο μύθος για το άλλο μου μισό. Ο ιδανικός άνθρωπος είναι αυτός που θα σας ικανοποιήσει τις βαθύτερες επιθυμίες και ανάγκες. Αυτός άλλωστε είναι και ο ορισμός της αγάπης. Αυτό δεν σημαίνει ότι λειτουργούμε εγωκεντρικά. Σημαίνει ότι αγαπάμε τους ανθρώπους που μας φέρονται καλά και μας ικανοποιούν επειδή αισθανόμαστε έτσι ότι είμαστε σημαντικοί για αυτούς.

3. Για να μου αποδείξει την αγάπη του θα πρέπει να μου κάνει τα χατήρια.

Στην αγάπη υπάρχει και ο εγωισμός, η καλή έννοια του εγωισμού που σημαίνει ότι οφείλουμε να αγαπάμε και να προσέχουμε τον εαυτό μας. Δεν μιλάμε για εγωλατρία, να αγαπάμε μόνο τον εαυτό μας αλλά ούτε και για εγωκεντρισμό να θεωρούμε ότι είμαστε το κέντρο του κόσμου του δικού μας αλλά και του συντρόφου μας. Τα χατήρια θα πρέπει πάντα να είναι συμβιβαστικά.

4. Οσοι αγαπιούνται δεν τσακώνονται.

Οι συγκρούσεις είναι αναπόφευκτες και απαραίτητες. Έτσι μαθαίνουμε ο ένας τον άλλο. Ο σύντροφος μας είναι ο καθρέφτης μας που μπορεί να μας δείξει αυτό που πολλές φορές δεν μπορούν να δουν τα μάτια μας. Και αυτό γιατί στο πιο οικείο μας πρόσωπο μπορούμε δείξουμε τις καλύτερες αλλά και τις χειρότερες πλευρές μας. Δεν πρέπει να ξεχνάμε τους λόγους που μας οδήγησαν στην επιλογή του συντρόφου μας, συνήθως αυτοί οι λόγοι είναι αργότερα και η αιτία των συγκρούσεων.

Συμβαίνει συνήθως να μας ελκύει αυτή η διαφορετικότητα στον άλλο, μας γοητεύει που ο άλλος έχει αυτό που για μένα είναι τόσο δύσκολο να αποκτήσω. Αν για παράδειγμα η σύντροφος είναι ένας άνθρωπος δραστήριος με μεγάλη ενέργεια, αυτό που την γοητεύει στον άλλο είναι η ηρεμία του και η δεκτικότητα του. Όταν ο έρωτας όμως εξασθενεί αυτή η παθητικότητα και η ηρεμία του συντρόφου μπορεί να μεταμορφωθεί σαν έννοια για εμάς σε τεμπελιά και από την άλλη η μόνιμη ενεργητικότητα να μεταμορφωθεί σε ανησυχία ή νευρωτισμό ή ακόμα και αίσθημα ανοκανοποίητου.

5. Κάθε γάμος μπορεί να πετύχει αν βάλετε τα δυνατά σας.

Υπάρχουν γάμοι που με την επικοινωνία, τον συμβιβασμό την αγάπη και την κατανόηση μπορούν να βελτιωθούν και να υπάρξει αρμονία. Υπάρχουν όμως και γάμοι που δεν έπρεπε να έχουν γίνει. Οι διαφορές τόσο κοινωνικές, ηθικές ιδεολογικές και οικονομικές είναι τόσο μεγάλες που μιλάμε για 2 διαφορετικούς κόσμους.

Η σκληρή προσπάθεια και οι καλές προθέσεις μπορούν να κάνουν θαύματα αλλά όχι και να κινήσουν βουνά. Συχνά ακούμε για τοξικές σχέσεις και πως μας φθείρουν. Όταν ο σύντροφος μας μειώνει, είναι συνέχεια εχθρικός, δεν επικοινωνεί μας χειρίζεται συναισθηματικά ή μας κακοποιεί και έχουμε ένα συναίσθημα μόνιμης δυστυχίας χωρίς να υπάρχει μια δεκτικότητα στην αλλαγή, τότε αν υπάρχουν οι τρόποι, σίγουρα πρέπει να τερματίσει αυτός ο δεσμός εξάρτησης.

6. Ο γάμος θα κάνει αυτομάτως 2 ανθρώπους μόνιμα ευτυχισμένους.

Ο γάμος έχει μόνιμα σκαμπανεβάσματα και θα χρειαστεί χρόνος και προσπάθεια για να πετύχετε την ισορροπία.

Τα 2 συστατικά επιτυχίας για το γάμο

Ο γάμος αποτελεί την πιο βασική σταθερή μας σχέση μέσα στη ζωή. Για αυτό και πρέπει να τον φροντίζουμε. Η υιοθέτηση 2 βασικών στοιχείων θα μας βοηθήσει να το πετύχουμε. Το πρώτο είναι να μην κινούμαστε από τον θυμό. Να διεκδικούμε όπου χρειάζεται, να θέτουμε τα όριά μας, αλλά να το κάνουμε με ευγένεια, καλοσύνη και ευαισθησία.

Τέλος, να αποδεχόμαστε τον σύντροφο μας σαν ένα όν με λάθη και αδυναμίες. Να συγχωρούμε αυτές τις ιδιαιτερότητες για να μπορούν να γίνουν και οι δικές μας αποδεκτές. Στο κάτω κάτω το ρητό λέει «αγάπα τον φίλο σου με τα ελαττώματα του» γιατί να μην το κάνουμε και για τους συντρόφους μας;

Πολλές φόρες στην καθημερινότητα μας κοιτάζουμε πίσω την ζωή μας με νοσταλγία. Αυτό κάνει άλλους να μελαγχολούν και πολλές φορές και να αποσύρονται από την κοινωνική ζωή τους. Τι είναι όμως η νοσταλγία και ποια η σχέση της με την μελαγχολία ή ακόμα και με την κατάθλιψη?

Νοσταλγία. Ετυμολογία και Προέλευση
Ο όρος «νοσταλγία» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1678 από έναν νεαρό φοιτητή της ιατρικής, τον Johannes Hofer, και αποτελείται από τις λέξεις «νόστος» που σημαίνει επαναπατρισμός, και «άλγος» που σημαίνει πόνος. Ο Hofer παρατήρησε πως υπήρχαν Ελβετοί στρατιώτες, σε αποστολές μακριά από την πατρίδα τους, που εμφάνιζαν μια παθολογική νοσταλγία για την πατρίδα τους. Δεν μιλούσαν, ήταν απαθείς, κλείνονταν εντελώς στον εαυτό τους, βασανίζονταν από έμμονες σκέψεις και τελικά, γίνονταν παντελώς αδιάφοροι απέναντι στην ίδια τη ζωή. Ο μόνος τρόπος που βοηθούσε στη βελτίωση της σοβαρότατης κατάστασής τους ήταν ο επαναπατρισμός τους.

Η νοσταλγία ως ασθένεια
Τον 17ο και 19ο αιώνα η νοσταλγία θεωρούνταν ασθένεια, μερικές φορές ακόμα και θανατηφόρα, που έπρεπε να αντιμετωπίζεται, όπως και κάθε άλλη ασθένεια, φαρμακευτικά.

Στην Ελβετία, οι γιατροί θεωρούσαν πως το όπιο, οι βδέλλες και τα ταξίδια στις ελβετικές Άλπεις βοηθούσαν στην εξάλειψη των συμπτωμάτων της νοσταλγίας.

Στη διάρκεια του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, η νοσταλγία άρχισε σταδιακά να μην θεωρείται πλέον ιατρική διάγνωση, αλλά αντιδραστική ονειροπόληση ενός καλύτερου παρελθόντος, κυρίως εξαιτίας μιας αδυναμίας προσαρμογής. Για τις σημαντικές αλλαγές της εποχής εκείνης, κάθε είδους νοσταλγικό συναίσθημα θεωρούνταν ως τροχοπέδη της εξέλιξης που έπρεπε, με κάποιον τρόπο, να αποτραπεί. Επινοήθηκε, λοιπόν, αντί της νοσταλγίας, ο όρος «νευρασθένεια» που σημαίνει ευερεθιστότητα και μόνιμο αίσθημα κόπωσης.

Αυτά συνέβαιναν πριν 2 αιώνες τι συμβαίνει όμως τώρα?

Ο 20ος αιώνας ξεκίνησε με μια ουτοπική πίστη για το μέλλον, με καινούργιες τεχνολογίες και απίστευτες δυνατότητες. Παρόλ’ αυτά τελείωσε με μια μεταμοντέρνα νοσταλγική διάθεση που είναι διάχυτη σε όλες τις μοντέρνες κοινωνίες μέχρι και σήμερα. Όσο δυσθεώρητος γίνεται ο κόσμος μας τόσο ευκολότερα και εντονότερα καλλιεργούμε το μύθο του μικρού χωριού, της γειτονιάς, της επικοινωνίας που είχαμε τότε, του απλού παιχνιδιού έξω από το σπίτι, των σχέσεων γενικότερα με τους συνανθρώπους μας. Σε αυτά υπήρχε η παρηγοριά, η αίσθηση ασφάλειας και της οικειότητας.

Για αυτό ακριβώς το λόγο για πολλά χρόνια υπήρξε η πεποίθηση ότι η νοσταλγία είναι μια αρνητική κατάσταση.

Η παρανόηση ξεκίνησε πριν από πολλά χρόνια, όταν γιατροί και ψυχίατροι παρατηρούσαν κλινικά ότι η νοσταλγία συνοδεύεται από διάφορα άλλα συμπτώματα, όπως θλίψη ή ακόμα και κατάθλιψη.

Είναι όμως η νοσταλγία αυτή που προκαλεί αυτά τα δυσάρεστα συμπτώματα ή αυτά που προκαλούν τη νοσταλγία;

Μέχρι το 2000 περίπου, ο επιστημονικός κόσμος πίστευε ότι ισχύει το πρώτο, ότι δηλαδή η νοσταλγία είναι μία κακοήθεια, η οποία προκαλεί θλίψη. Οι έρευνές μας δείχνουν όμως ότι συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Αυτό που παρατηρούμε πειραματικά είναι ότι όταν μας συμβαίνει κάτι δυσάρεστο, ο οργανισμός, για να αντιμετωπίσει αυτό το γεγονός, αντιδρά αυτομάτως κάνοντάς μας νοσταλγικούς. Είναι ένας τρόπος για εμάς τους ανθρώπους να δραπετεύουμε, όποτε μας είναι απαραίτητο, από έναν κόσμο που τον βιώνουμε σκληρό, ψυχρό και, ως ένα βαθμό, αφιλόξενο. Με τον τρόπο αυτό, δημιουργούμε στους εαυτούς μας μια αίσθηση πως ανήκουμε κάπου, ενισχύοντας ταυτόχρονα την αίσθηση ταυτότητάς μας. Είναι ένας τρόπος προστασίας του εαυτού μας στις δύσκολες στιγμές και ένα όπλο στα χέρια μας για να αντιμετωπίσουμε τις δυσάρεστες καταστάσεις της ζωής.

Πότε εμφανίζεται η νοσταλγία

Νοσταλγία και γιορτές
Οι περίοδοι των γιορτών φαίνεται να πυροδοτούν επίσης το αίσθημα της νοσταλγίας. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους μπορεί να συμβαίνει κάτι τέτοιο. Ένας από τους τρόπους με τους οποίους νιώθουμε την ενότητα και τη συνέχεια είναι μέσα από το συσχετισμό και τη σύνδεση που έχουμε με άλλους ανθρώπους. Ας σκεφτούμε λίγο, τον τρόπο με τον οποίο η διαφήμιση, οι πωλήσεις ακόμα και η θρησκεία εστιάζει στις σχέσεις και τη σημασία τους κατά τη διάρκεια των γιορτινών περιόδων. Οι άνθρωποι ταξιδεύουν για να βρεθούν με φίλους και συγγενείς, συμμετέχουν σε λατρευτικές διαδικασίες και έθιμα του τόπου τους. Με έναν τρόπο, οι γιορτές φέρνουν κοντά ανθρώπους που αλλιώς δε θα συγκεντρώνονταν. Για τον ίδιο λόγο, σκεφτείτε κάποιον που έχασε κάποιον αγαπημένο του κοντά σε κάποια γιορτινή περίοδο, δε μπορεί να συνδεθεί πια μαζί του σε φυσικό επίπεδο, όμως έρχεται το αίσθημα της νοσταλγίας και επαναφέρει τις καλές αναμνήσεις βοηθώντας στη διαδικασία του πένθους.

Νοσταλγία και Μοναξιά
Η μοναξιά φαίνεται πως πυροδοτεί τη νοσταλγία παρά το γεγονός ότι η νοσταλγία ως συναίσθημα βοηθάει τους ανθρώπους να συνδέονται ξανά με ανθρώπους και τόπους και μειώνει τις αρνητικές σκέψεις που συνοδεύουν τη μοναξιά. Το αίσθημα της μοναξιάς οφείλεται στην αίσθηση ότι είμαστε χωριστά από τους άλλους ανθρώπους και οι γιορτές είναι γνωστές για την ιδιότητά τους να ενισχύουν το αίσθημα της μοναξιάς ακόμα και σε εκείνους που τις περνούν με την οικογένεια και τους φίλους τους.

Το άγχος και η κατάθλιψη
Όπως είπαμε και πριν δεν προκαλεί η νοσταλγία κατάθλιψη αλλά το αντίστροφο. Η νοσταλγία είναι ένα συναίσθημα γλυκόπικρο. Δεν είναι ένα ανέμελο συναίσθημα παρ’ όλο που συχνά τη συγχέουν με τη θαλπωρή της αισιοδοξίας. Είναι πιο πολύπλοκη από την ξενοιασιά και την αισιοδοξία εξαιτίας του πικρού της μέρους που είναι η γνώση πως το παρελθόν δε θα ξανάρθει και αυτή είναι η αρνητική πλευρά της νοσταλγίας όμως οι γλυκές αναμνήσεις που προκαλούν τη νοσταλγία μας προστατεύουν από την απελπισία.

Επίσης, υπάρχει μια καθαρκτική λειτουργία στο συναίσθημα της νοσταλγίας. Το παρελθόν δε μπορεί να επιστρέψει και έτσι δε θα ξανακάνουμε τα ίδια λάθη, μπορούμε να κοιτάμε με αισιοδοξία το μέλλον και με αυτό τον τρόπο αυξάνεται η αυτοεκτίμησή μας. Άλλο όφελος της νοσταλγίας είναι το ανακουφιστικό της κομμάτι. Αναπολώντας, κάποιος σε κατάθλιψη, διαπιστώνει ότι έχει ζήσει και ευτυχισμένες στιγμές. Και υπάρχουν σίγουρα αυτές οι στιγμές απλά ο άνθρωπος έχει την τάση να μην δίνει σημασία στα καθημερινά και στα οικεία. Δίνει σημασία σε αυτά που του ταράσσουν έντονα τον ψυχικό του κόσμο και αυτά συνήθως είναι τα αρνητικά γεγονότα στη ζωή του.

Σε γενικές γραμμές, όταν γινόμαστε νοσταλγικοί, συχνά, βελτιώνεται και η διάθεσή μας. Υπάρχουν όμως και άλλα πολλά βαθύτερα οφέλη που λειτουργούν ανεξάρτητα από την προσωρινή αυτή βελτίωση της διάθεσής μας. Η νοσταλγία μας δίνει ένα αίσθημα κοινωνικότητας, μας κάνει να νιώθουμε ότι ανήκουμε, ότι υπάρχουν άνθρωποι πάνω στους οποίους μπορούμε να βασιζόμαστε. Έχει διαπιστωθεί πειραματικά ότι η νοσταλγία μπλοκάρει τις σκέψεις θανάτου, μειώνει το υπαρξιακό μας άγχος, ενώ μας κάνει επίσης να νιώσουμε ότι η ζωή μας είναι σημαντική και έχει σκοπό.

Στην νοσταλγία θυμόμαστε αστείες, σοβαρές, όμορφες ιστορίες, και με αυτόν το τόσο απλό τρόπο η νοσταλγία ενώνει τις γενιές μέσω των αφηγήσεων και ενισχυεί το συνδετικό ιστό της οικογένειας.

Τα ποσοστά της κατάθλιψης στην εποχή μας έχουν μεγαλώσει επικίνδυνα. Η κρίση έχει φέρει τον σημερινό άνθρωπο σε μια κατάσταση ανασφάλειας με αποτέλεσμα να μη μπορεί να ονειρεύεται για το παρόν του και το μέλλον του. Η απόγνωση, η απελπισία και η πίεση που αισθάνεται ο σημερινός έλληνας σε καθημερινή βάση τον έχουν οδηγήσει σε ακραίες συμπεριφορές. θυμός, παραλογισμός είναι απο τα καθημερινά φαινόμενα γύρω μας.

Η ανεκτικότητα έχει φτάσει στο μήδεν και πολύ εύκολα πια παραδίδεται η μάχη απέναντι στη ζωή. Δικαιολογημένα κάποιος μπορεί να σκεφτεί οτι όλα αυτα συμβαίνουν λόγω κρίσης. Όμως είναι αρκετή αυτή η κατάσταση να φέρει όλες αυτές τις συνέπειες?

Πρόσφατα σε ένα τοπικό κανάλι παρακολούθησα την συνέντευξη ένος καθηγητή φιλοσοφίας και ρητορικής που ανέλυε το φαινόμενο της αυτοκτονίας. Όπως τόνισε και ο ίδιος πολύ εύστοχα η αυτοκτονία αποτελεί ένα μέσο διαφυγής από τα προβλήματα της καθημερινότητας και όχι μια πράξη αυτοθυσίας.

Είναι αλήθεια ότι τα ποσοστά αυτοκτονιών έχουν αυξηθεί και μια από τις αφορμές είναι και η οικονομική κρίση. Αφορμή όμως και όχι αιτία. Διότι αν θεωρούνταν αιτία τότε όλοι αυτοί που χρωστάνε θα έβαζαν ένα περίστροφο στο κεφάλι τους. Όλοι αυτοί που βλέπουν τα παιδιά τους να υποφέρουν θα τερμάτιζαν την ζωή τους.’ Εχετε ακούσει πολλές αυτοκτονίες από γονείς που έχουν παιδιά με ανίατες ασθένειες? Που βλέπουν τα παιδιά τους να σιγοσβήνουν από τον καρκίνο ή άλλες θανατηφόρες ασθένειες? Όχι ιδιαίτερα, και αν υπάρχουν, σίγουρα τα ΜΜΕ δεν διαλέγουν να τα παρουσιάσουν με τέτοιο τρόπο. Με την ίδια λογική πώς μπορούμε να δικαιολογήσουμε το μεγάλο ποσοστό αυτοκτονιών που υπάρχει στους διάσημους και εύπορους ανθρώπους? Ή ακόμα και ένα πιο δικό μας παράδειγμα, το μικρό ποσοστό αυτοκτονιών την περίοδο της κατοχής που ή επιβίωση ήταν σίγουρα πολύ δύσκολη.   

Η οικονομική λοιπόν κρίση μπορεί να είναι το κερασάκι στη τούρτα αλλά όχι η αιτία. Η αιτία είναι ο τρόπος που βλέπουμε τη ζωή μας. Ο τρόπος που σκεφτόμαστε για την ζωή μας. Ο άνθρωπος αυτός που δεν βλέπει φώς στο τούνελ και που θεωρεί τον εαυτο του αβοήθητο. Αβοήθητο γιατί μεγάλωσε με κάποια δεδομένα που τώρα μερικά απο αυτά έχουν καταργηθεί. Είναι ο άνθρωπος αυτός που εχει παραδώσει τα όπλα και που έχει πέσει βαθιά στην κατάθλιψη. 

Έχει υπολογιστεί, ότι περίπου το 5% των καταθλιπτικών ασθενών αυτοκτονούν. Αυτό το ποσοστό είναι περίπου 25 φορές πιο υψηλό από ότι το ποσοστό αυτοκτονιών του γενικού πληθυσμού. Η κατάθλιψη στις διάφορες μορφές της είναι για την σύγχρονη κοινωνία ένα πολύ διαδεδομένο φαινόμενο που προκαλεί μεγάλη αναπηρία και ανικανότητα. Αναπηρία γιατί τα καταθλιπτικά άτομα πολύ συχνά αισθάνονται σαν «ψυχικά ασθενείς» με αποτέλεσμα να αρνούνται να αναζητήσουν βοήθεια στα πρώιμα στάδια της διαταραχής. Ανικανότητα, γιατί με το πέρασμα του χρόνου ενισχύονται μέσα τους συγκεκριμένα γνωστικά, συναισθηματικά, και συμπεριφορικά πρότυπα με αποτέλεσμα να αποκτήσουν μια διαστρεβλωμένη άποψη για τον εαυτό τους, ως άτομα «αδύναμα» και «αποτυχημένα». Επιπλέον, το μεγαλύτερο σύμπτωμα της κατάθλιψης έιναι το συναίσθημα της απαισιοδοξίας, ότι δηλαδή ζούνε έναν εφιάλτη τόσο τραγικό που δεν θα καταφέρουν ποτέ να βγούν από αυτόν.

Πώς μπορεί όμως κάποιος να καταλάβει ότι έχει κατάθλιψη?

Εδώ πρέπει να κάνουμε ένα διαχωρισμό μεταξύ της κατάθλιψης και της μελαγχολίας. Ο περισσότερος κόσμος πάσχει από μελαγχολία. Η οικονομική κρίση που περνάει η Ελλάδα, αλλά και όλος ο κόσμος τον τελευταίο καιρό έχει φέρει την αβεβαιότητα για το μέλλον μας, αλλά και την αίσθηση του εγκλωβισμού σε μια κατάσταση που δεν έχουμε τον έλεγχο. Αισθανόμαστε σαν να βρισκόμαστε σε ένα αεροπλάνο, με φοβία για τις πτήσεις και γνωρίζοντας ότι ο πιλότος έχει πρόβλημα αλκοολισμού.

Πώς ξεχωρίζει κανείς μια φυσιολογική διάθεση από μία παθολογική?

Αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι όσο πιο έντονη και παρατεταμένη είναι η συναισθηματική μας διάθεση τόσο η κατάσταση που πάμε να διαγνώσουμε τείνει προς την παθολογική. Δηλαδή, όσο πιο έντονα τα φυτικά συμπτώματα-αϋπνία, ανορεξία, απώλεια της ενεργητικότητας, ελάττωση της σεξουαλικής διάθεσης, ψυχοκινητική επιβράδυνση καθώς και έκπτωση της επαγγελματικής ή κοινωνικής λειτουργικότητας ή και ακόμα διαταραχή της πραγματικότητας ή τάσεις αυτοκτονίας (και όλα αυτά βέβαια σε μια σχεδόν καθημερινή βάση και για διάστημα πάνω από 6 μήνες) τόσο πιο σίγουροι μπορούμε να πούμε ότι πρόκειται για κατάθλιψη και όχι για μελαγχολία.

Τα συμπτώματα βέβαια της κατάθλιψης δεν περιορίζονται μόνο στα παραπάνω. Σε αυτά μπορούμε να προσθέσουμε, απώλεια του ενδιαφέροντος στις συνηθισμένες δραστηριότητες, ανημπόρια, έλλειψη ελπίδας, δυσκολία στην συγκέντρωση, αισθήματα ενοχής και χαμηλή αυτοεκτίμηση, συναισθήματα απώλειας, ήττας και αποτυχίας, εύκολο κλάμα, ευερεθιστότητα νοσηρή ενασχόληση με κάθε είδους προβλήματα, άγχος φοβίες, υπερβολικό νοιάξιμο για την σωματική υγεία, διάφορους πόνους κτλ.

Πως λοιπόν αντιμετωπίζεται η κατάθλιψη?

Το πρώτο βήμα είναι η διάγνωση ή αλλιώς η πληροφόρηση για αυτό που μας απασχολεί. Έχει παρουσιαστεί από πολλές μελέτες ότι το πρόβλημα που αντιμετωπίζει κάποιος άνθρωπος τείνει να μειώνεται κατά ένα μεγάλο βαθμό από τη στιγμή που συνειδητοποιεί τι είναι αυτό από το οποίο πάσχει. Είναι σημαντικό να πούμε ότι αν το επεισόδιο της κατάθλιψης δεν είναι μείζον, και δεν υπάρχουν βέβαια και άλλοι παράγοντες που μπορεί να χειροτερεύουν την κατάσταση, είναι δυνατόν κάποιος με την κατάλληλη στήριξη και από το οικογενειακό περιβάλλον να αντιμετωπίσει την κατάθλιψη χωρίς φαρμακοθεραπεία.

Δυστυχώς όμως μπορεί η κατάθλιψη να έχει προχωρήσει σε τέτοιο βαθμό που να έχει διαστρεβλώσει την αντιλήψη αυτού που πάσχει. Η αντίληψη αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο βλεπουμε τα πράγματα και τα ερμηνεύουμε. Η σκέψη είναι συνήθως αυτή που δημιουργεί το συναίσθημα (όχι βέβαια πάντα). Αλλά για να το κάνω πιο κατανοητό, ας πάρουμε το παράδειγμα των διαζυγιών. Πιστεύετε ότι όλοι οι άνθρωποι που χωρίζουν πέφτουν στην μελαγχολία? Όχι βέβαια, εξαρτάται πώς βίωνε ο κάθε άνθρωπος τον γάμο του. Για κάποιον μπορεί να έιναι και μια καινούργια αρχή, για κάποιον άλλο και λύτρωση απο μια καταστροφική σχέση.

Βέβαια, όπως μπορεί να καταλάβει κάποιος είναι αρκετά δύσκολο για κάποιον να «αυτοπαρατηρήθει» σε τέτοιο βαθμό χωρίς την κατάλληλη καθοδήγηση από κάποιον ειδικό. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι καλό να καταφεύγουν σε κάποιο είδος θεραπείας. Ο συνδυασμός θεραπευτικών μεθόδων θεωρείται η καλύτερη παρέμβαση για το λόγο ότι οι στόχοι των θεραπειών είναι διαφορετικοί. Οι σωματικές θεραπείες στοχεύουν περισσότερο στην βελτίωση των φυσιολογικών λειτουργιών όπως ύπνος, libido κτλ, ενώ οι ψυχοθεραπείες στη βελτίωση της διαπροσωπικής λειτουργικότητας και την καλύτερη λειτουργία της προσωπικότητας του ατόμου.

Το δεύτερο βήμα έχει να κάνει με την δραστηριοποίηση/κινητοποίηση του καταθλιπτικού, λόγω της τάσης του άτομου να αποσύρεται από τις συνήθεις δραστηριότητες του που θα μπορούσαν ίσως να του δώσουν κάποια ευχαρίστηση. Ο σχεδιασμός και προγραμματισμός δραστηριοτήτων καθώς και το ποσοστό ευχαρίστησης που είχε από την κάθε δραστηριότητα θα τον βοηθήσουν αρχικά να μην απομονωθεί από την μία και από την άλλη να συνειδητοποιήσει ότι δεν είναι ανήμπορος.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι με κατάθλιψη είναι το αίσθημα της ανημπόριας. Μια συμπεριφορική τεχνική είναι η μείωση της αίσθησης του αβοήθητου. Πολλές φορές οι θεραπευόμενοι θα δηλώσουν ότι δεν μπορούν να κάνουν κάποια δραστηριότητα. Ότι δεν έχει το κίνητρο από την στιγμή που δεν μπορεί να αισθανθεί έτσι.

Αυτή η γνωστική διαστρέβλωση λέγεται «συναισθηματική λογική». Να φέρουμε ένα παράδειγμα για να το κατανοήσουμε. Ας πούμε ότι έχετε κατάθλιψη και κάθεστε όλοι μέρα στο σπίτι γιατί πιστεύετε ότι δεν μπορείτε να σηκωθείτε και να ξεκινήσετε τη μέρα σας, δεν έχετε ούτε τις δυνάμεις ούτε τις αντοχές. Αν κάποιος τώρα σας έλεγε ότι βάλανε μια βόμβα στο σπίτι σας, πιστεύετε ότι θα βρίσκατε την αντοχή να σηκωθείτε από το καναπέ και να βγείτε έξω? Με αυτό το παράδειγμα μπορείτε να καταλάβετε την διαφορά μεταξύ πραγματικής ανικανότητας και της αίσθησης της ανικανότητας.

Η σταδιακή ανάθεση καθηκόντων είναι μια άλλη μέθοδος που σας μαθαίνει να μοιράζετε τις δουλειές σε μικρότερα κομμάτια με αποτέλεσμα να καταφέρνετε να εκπληρώνετε τους καθημερινούς σας στόχους. Δηλαδή, αν κάποιος θέτει πολλούς στόχους καθημερινά και λόγω και της κατάθλιψης δεν μπορεί να τους πραγματοποιεί, τότε το αίσθημα της ανικανότητας διογκώνεται. 

Η χαλάρωση και η άσκηση μπορούν να βοηθήσει ουσιαστικά μιας και έχουν την ιδιότητα να καθαρίζουν και να αδειάζουν όχι μόνο το σώμα μας αλλά και το νου μας. Το ίδιο ισχύει και για την εργασιοθεραπεία. Όσο πιο πολύ ασχολείσαι με άλλα θέματα που δραστηριοποιούν το μυαλό σου αλλά και το απασχολούν τόσο πιο λίγο σκέφτεσαι για τις εμμονικά αρνητικες σου σκέψεις.

Ολοκληρώνοντας το κείμενο μου για τον τρόπο που βλεπουμε την ζωή μας, θα παραθέσω κάτι οσον αφορά την σημερινή εποχή μας.

Ρώτησαν κάποτε τον Δαλάι Λάμα αν υπάρχει ελπίδα για τον κόσμο μας μιας και υπάρχει παλίρροια αρνητισμού καθημερινά. Η απάντηση του ήταν η εξής “σκεφτείτε ενα κλάσμα που ο αριθμητής  του είναι οι πράξεις βίας που συμβαίνουν καθημερινά στον κόσμο και ο παρονομαστής οι αναρίθμητες χειρονομίες φροντίδας γονιών προς τα παιδιά τους ή η καθημερινή ευγένεια και η βοήθεια κάποιου στον συνάνθρωπο του. Ο παρονομαστής της καλοσύνης θα είναι πολύ μεγαλύτερος”.

Δυστυχώς οι ειδήσεις και τα ΜΜΕ έχουν την τάση να ασχολούνται με τα στραβά αυτου του κόσμου. Το ίδιο όμως συντελείται και μέσα στο μυαλό μας. Οι περισσότερες απο τις πληροφορίες δεν γίνονται ποτέ κτήμα της επίγνωσης μας και απο την μικρή ποσότητα των πληροφοριών που αντιλαμβανόμαστε το μεγαλύτερο κομμάτι αφορά προβλήματα για τον απλούστατο λόγο οτι θεωρούνται ως απειλες και πρέπει να βρεθεί λύση. 

Ο ανθρώπινος νους λειτουργεί με αυτον τον τρόπο. Όταν τα πράγματα πάνε καλά δεν χρειάζεται να τους δώσουμε και ιδιαίτερη προσοχή με αποτέλεσμα τα καλά στην προσωπική μας ζωή να γίνονται αόρατα. Η συμβουλή και η προτροπή του Δαλάι Λάμα ειναι να ενισχύσουμε το αφήγημα: “εχουμε την ικανότητα να αλλάξουμε και αυτο θα γίνει αν δίπλα απο καθε αρνητική πλευρά προβάλλεται και η θετική με τις λύσεις της.

Μολονότι πολλά άτομα χαρακτηρίζουν τον εαυτό τους ντροπαλό σε συγκεκριμένες καταστάσεις κάποια στιγμή στη ζωή τους, η ντροπαλότητα είναι ένα χαρακτηριστικό που παρουσιάζει μια σταθερότητα από τα πρώτα χρόνια του δημοτικού μέχρι την εφηβεία αλλά και μέχρι την ενήλικη ζωή.

Στα παιδιά συσχετίζεται με διάφορους δείκτες κακής προσαρμογής, όπως χαμηλή κοινωνική αλληλεπίδραση και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Στην εφηβεία έχουμε προβλήματα εσωτερίκευσης όπως το κοινωνικό άγχος, μοναξιά, χαμηλή αυτοεκτίμηση και περιθωριοποίηση. Τα παιδιά που αισθάνονται έτσι αν και έχουν το κίνητρο να προσεγγίσουν τους άλλους η κοινωνική τους επιφυλακτικότητα τους κάνει να αποφεύγουν τις κοινωνικές καταστάσεις. Άρα από την μια τα συναισθήματα της έντασης που βιώνουν και από την άλλη οι σκέψεις ανησυχίας και φόβου αρνητικής αξιολόγησης, τους προδιαθέτει να αποφεύγουν τους άλλους και έτσι να διαιωνίζεται το πρόβλημα.

Βασικά χαρακτηριστικά ντροπαλών παιδιών

Τα βασικά χαρακτηριστικά των ντροπαλών παιδιών είναι τα εξής:

• Μιλούν λιγότερο από τους συμμαθητές τους και μπορεί να είναι και ιδιαίτερα σιωπηλά όταν είναι παρόντα άτομα που δεν γνωρίζουν ή του άλλου φύλου. Επίση,ς ο τόνος της φωνής τους μπορεί να είναι ιδιαίτερα χαμηλός
• Κοιτάζουν λιγότερο στα μάτια και κάνουν περισσότερη ώρα να μιλήσουν όταν βρίσκονται σε νέα κοινωνικά πλαίσια.
• Στα μικρότερα παιδιά εμφανίζεται με μια μορφή ανησυχίας και φόβου, ενώ στα μεγαλύτερα με αμηχανία όταν θεωρούν ότι βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος.
• Είναι λιγότερο ενεργά (κάθονται και παρατηρούν αντί να παίζουν ή να συμμετέχουν με ζωντάνια)
• Διεκδικούν λιγότερο (αφήνουν τα πράγματα όπως έλθουν και δεν εκφράζουν την γνώμη τους)
• Είναι λιγότερο ανεξάρτητα και δυσκολεύονται να πάρουν πρωτοβουλίες.
• Δεν έχουν ηγετικές ικανότητες.
• Είναι περισσότερο λυπημένα (χαμογελούν λιγότερο και δείχνουν λιγότερο ενθουσιασμό)
• Πειθαρχούν περισσότερο (ακολουθούν εντολές και δεν εμπλέκονται σε φασαρίες)
• Επιπλέον μπορεί να παρουσιάζουν προβλήματα και στην μη λεκτική επικοινωνία, με αποτέλεσμα τα άλλα παιδιά να τα θεωρούν λιγότερο προσιτά και κατ επέκταση λιγότερο επιθυμητούς κοινωνικούς συντρόφους άρα έχουν και λιγότερες φιλίες.
• Όταν έχουν την ευκαιρία να επιδείξουν τις ακαδημαϊκές τους ικανότητες, ενδέχεται να παρουσιάσουν περιορισμό στις επιδόσεις τους εξαιτίας του άγχους που τους προκαλεί η εξέταση ή το διαγώνισμα.

Αιτίες ντροπαλότητας παιδιού

Ποιοι είναι όμως οι λόγοι που ένα παιδί μπορεί να δείχνει ντροπαλότητα; Οι μελέτες με δίδυμους έδειξαν ότι υπάρχει ένα σημαντικό κληρονομικό συστατικό όσον αφορά την ντροπαλότητα. Ο Malouff (2002) αναφέρεται σε γονίδια που προδιαθέτουν την ντροπαλότητα. Η πλέον σαφής απάντηση δίνεται από την εργασία του Ζερόμ Κάγκαν, ενός εξελικτικού ψυχολόγου στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Ο Κάγκαν υποστηρίζει ότι υπάρχουν 4 ειδών ψυχοσυνθέσεις –η ντροπαλή, η θαρρετή, η αισιόδοξη και η μελαγχολική. Η καθεμία από αυτές τις ιδιοσυγκρασίες οφείλεται σε διαφορετικά πρότυπα εγκεφαλικής δραστηριότητας.

Η εργασία του επικεντρωνόταν στην διάσταση που κυμαίνεται από το θάρρος στην δειλία. Έχοντας δει επί δεκαετίες χιλιάδες μητέρες με τα βρέφη τους ηλικίας 20 μηνών και στην συνέχεια μετά από 4 χρόνια όταν τα παιδιά αυτά πήγαν στο νηπιαγωγείο, παρατήρησε ότι κανένα από τα εκδηλωτικά παιδάκια δεν είχε γίνει ντροπαλό ενώ τα 2 τρίτα των ντροπαλών είχαν παραμείνει διστακτικά. Στην ερεύνα του κατέληξε ότι τα υπερευαίσθητα και φοβισμένα παιδάκια μεγαλώνοντας γίνονται ντροπαλοί και φοβισμένοι ενήλικοι. Περίπου το 12 με 20 τοις εκατό των παιδιών είναι εκ γενετής «συμπεριφορικά συνεσταλμένα».

Βιολογική εξήγηση ντροπαλότητας

Φαίνεται ότι τα συνεσταλμένα παιδιά έρχονται στο κόσμο με ένα νευρωνικό κύκλωμα που τα κάνει να αντιδρούν πιο έντονα ακόμα και σε ήπιες μορφές άγχους. Αυτό το κύκλωμα έχει έδρα την αμυγδαλή και ο Καγκάν υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι που έχουν την τάση να φοβούνται γεννιούνται με μια νευροχημεία που προκαλεί εύκολη διέγερση αυτού του κυκλώματος με αποτέλεσμα να αποφεύγουν ότι δεν τους είναι οικείο.  Από την γέννηση τους, οι καρδιές τους χτυπούν δυνατότερα από των άλλων παιδιών, έχουν υψηλότερη αρτηριακή πίεση και μεγαλύτερη διαστολή της ίριδας των ματιών μέχρι και υψηλότερα επίπεδα νορεπινεφρίνης στα ούρα τους.  

Γονεϊκή φροντίδα και στάση

Αν λοιπόν θεωρήσουμε ότι είμαστε όλοι γεννημένοι με μια έμφυτη προδιάθεση πώς μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτό; Έχει επισημανθεί ότι πολλαπλοί οικογενειακοί παράγοντες παίζουν καταλυτικό ρόλο. Οι ασυνεπείς γονικές πρακτικές, ο μη σταθερός δεσμός με την μητέρα, οι οικογενειακές συγκρούσεις, η επικριτική στάση των γονιών, οι μειωμένες κοινωνικές συναναστροφές και δραστηριότητες της οικογένειας και τέλος, αλλά πολύ βασικό, η αποδοχή από τους γονείς επηρεάζουν την τροπή που θα πάρει η εξέλιξη του παιδιού.

Για το δειλό παιδί αυτό που έχει σημασία στο ξεκίνημα του είναι το πώς του φέρονται οι γονείς του. Οι γονείς που από νωρίς μηχανεύονται σταδιακά ενθαρρυντικές εμπειρίες για αυτά τους προσφέρουν μια μόνιμη θεραπεία της δειλίας τους. Οι μητέρες που υιοθετούν την άποψη ότι πρέπει να προστατεύουν τα παιδιά τους από καθετί που τα αναστατώνει, δεν τα αφήνουν να προσαρμοστούν στις μικρές μάχες την ζωής. Η φιλοσοφία του μαθαίνω να προσαρμόζομαι μπορεί να βοηθήσει πολλά παιδιά να αντιμετωπίσουν τις φοβίες τους και την δειλία τους.

Οριοθέτηση κι όχι υπερπροστατευτικότητα

Επιπλέον, οι μητέρες που θέτουν από νωρίς όρια και δίνουν άμεσες εντολές ελέγχοντας την ανυπακοή των παιδιών, τα βοηθάνε με αυτήν την σταθερότητα να ελέγχουν τον φόβο τους. Για παράδειγμα αν για κάθε περίσταση τα αφήνουν να μάθουν από τα παθήματα τους χωρίς να τα σηκώνουν και να τα νουθετούν τότε μαθαίνουν σταδιακά να ελέγχουν τις ανησυχίες από μόνα τους. Με άλλα λόγια η στρατηγική του προστατευτισμού έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, στερώντας από τα νήπια την ευκαιρία να μάθουν να ηρεμούν από μόνα τους μπροστά στο άγνωστο και να αποκτήσουν κάποιο έλεγχο των φόβων τους.

Από την άλλη πλευρά σύμφωνα πάντα με τον Καγκάν «τα παιδιά που μέχρι να φτάσουν στο νηπιαγωγείο έχουν χάσει αρκετή από την δειλία τους φαίνεται ότι είχαν γονείς που ασκούσαν μια διακριτική πίεση πάνω τους ώστε να γίνονται πιο εξωστρεφή, άρα καμία ανθρώπινη ιδιότητα δεν είναι αμετάβλητη».

Νευροπλαστικότητα

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο εγκέφαλος δεν είναι πλήρως διαμορφωμένος μόλις γεννηθούμε. Εξακολουθεί να ωριμάζει με το πέρασμα του χρόνου. Όταν γεννιόμαστε έχουμε περισσότερους νευρώνες αλλά ο ανθρώπινος εγκέφαλος συγκρατεί μόνο αυτούς που χρησιμοποιούνται περισσότερο. Άρα η εμπειρία είναι αυτή που στο τέλος διαπλάθει τον εγκέφαλο. Η ατολμία ή οποιοδήποτε άλλο ιδιοσυγκρασιακό χαρακτηριστικό μπορεί να αποτελεί στοιχείο των βιολογικών δεδομένων της συναισθηματικής μας ζωής αλλά δεν είμαστε εγκλωβισμένοι μέσα σε αυτό. Τα συναισθηματικά μαθήματα της παιδικής ηλικίας μπορούν να ασκήσουν βαθιά επίδραση στην ψυχοσύνθεση μας και στην μετέπειτα εξέλιξή μας.

Τι σημαίνει Επιτυχία;
Τι είναι τελικά αυτό που χρειάζεται για να τα καταφέρεις στη ζωή? Τι είναι αυτό που σου δίνει την κινητήρια δύναμη να στοχεύσεις ψηλά και να ολοκληρωθείς? Συνήθως αυτό που μας κεντρίζει το ενδιαφέρον είναι όταν βλέπουμε ανθρώπους που από το μηδέν καταφέρνουν να κυνηγήσουν τα όνειρα τους.

Τσάρλι Τσάπλιν, ορφανός από πατέρα και με μια μητέρα σε μια ψυχιατρική κλινική. Έλλα Φιτζέραλντ, άστεγη πριν γίνει η βασίλισσα της τζάζ. Το φαινόμενο της αμερικανικής τηλεόρασης Όπρα η οποία έζησε συναισθηματική και σεξουαλική κακοποίηση απο την ηλικία των 9.  Stevejobs ο ιδρυτής της Apple. Και μην ξεχνάμε το πιο τρανταχτό παράδειγμα όλων και μάλιστα δικό μας, ο Αριστοτέλης Ωνάσης.

Τι σημαίνει όμως  πραγματικά επιτυχία; Σημαίνει το ίδιο πράγμα για όλους;

Και βέβαια όχι. Κάθε ένας από εμάς είναι μια διαφορετική προσωπικότητα και ως εκ τούτου έχει τη δική του αντίληψη για το τι σημαίνει να είναι κανείς επιτυχημένος. Ένας από τους καλύτερους λοιπόν ορισμούς για την επιτυχία είναι: “Η ολοκλήρωση του οποιουδήποτε σκοπού μας.” Με άλλα λόγια, η επιτυχία είναι η πραγματοποίηση αυτού που έχουμε σχεδιάσει να κάνουμε.

Οι 5 βασικοί φραγμοί

Πριν αναλύσουμε όμως τα βασικά συστατικά που πρέπει να διαθέτει κάποιος για την επιτυχία ας εξηγήσουμε ποιοι είναι οι 5 βασικοί φραγμοί και λόγοι που δεν μας βοηθάνε να αποκτήσουμε αυτά που θέλουμε.

Η άγνοια. Το γεγονός ότι δεν ξέρουμε τι πραγματικά θέλουμε και χρειαζόμαστε ή τι μπορεί να είναι πιθανό και διαθέσιμο.

Ο φόβος. Ο φόβος της γελοιοποίησης, της απόρριψης, της εγκατάλειψης, της ανεξαρτησίας, της ποινής. Ο φόβος στην τελική, του τι θα επακολουθήσει αν τολμήσουμε να αλλάξουμε την ρουτίνα μας. Αν διεκδικήσουμε κάτι καλύτερο για τον εαυτό μας ή ακόμα και αν διεκδικήσουμε κάτι καινούργιο που δεν γνωρίζουμε  ποιο θα είναι το αποτέλεσμα του.

Ο χαμηλός αυτοσεβασμός. Δυστυχώς οι περισσότεροι άνθρωποι νιώθουν ανάξιοι αγάπης, ευτυχίας ή πλήρωσης και ανίκανοι να δημιουργήσουν το είδος της ζωής που λαχταρούν. Πάσχουμε από σύνδρομα κατωτερότητας, νευρωτικές ενοχές και έλλειψη αυτοπεποίθησης. Συνεκδοχικά, δεν πιστεύουμε ότι οι ανάγκες μας είναι σημαντικές και άξιες διεκδίκησης

Εγωισμός. Στο να ζητήσουμε βοήθεια όταν την χρειαζόμαστε από  φόβο μην φανούμε ευάλωτοι και αδύναμοι, ή μήπως μας κατακρίνουν για αυτά που δεν έχουμε. Υπάρχει δυστυχώς η αντίληψη ότι πρέπει να τα βγάζουμε πέρα μόνοι μας.

Οι περιοριστικές μας πεποιθήσεις. Ό τρόπος που έχουμε μεγαλώσει και προγραμματιστεί τόσο από την οικογένεια  μας όσο από το σχολείο και άλλους κοινωνικούς παράγοντες.

Τα 3 Τ της επιτυχίας

Με βάση λοιπόν τα παραπάνω το πρώτο και βασικό συστατικό για την επιτυχία είναι η τόλμη. Όπως είχε πει και ο δικός μας Οδυσσέας Ελύτης, «τα τρία Τ της επιτυχίας, ταλέντο, τόλμη, τύχη.».  Η τόλμη και το θάρρος είναι τόσο σημαντικά στη ζωή μας όχι μόνο τώρα αλλά πάντα. Το ένστικτό της επιβίωσης μας στηρίζεται καθαρά εκεί. Στο να σπάμε τους φραγμούς μας και να κατακτάμε τους φόβους μας.

Πειθαρχία. Ο Jim Rohn πετυχημένος επιχειρηματίας, υποστηρίζει ότι η επιτυχία είναι μόνο μερικές καθημερινές ασκήσεις. Η ορθή πρακτική που εφαρμόζεται 365 φορές τον χρόνο, με μερικές ίσως παραλείψεις, δεν μπορεί παρά να έχει σημαντική επίδραση. Μόλις η πειθαρχία γίνει καθημερινή συνήθεια, γίνεται ευχάριστα και σύντομα θα αρχίσουν να έρχονται οι ανταμοιβές της. Και οι συνήθειες είναι αυτές που φτιάχνουν σωστό χαρακτήρα.

“Η δυνατότητα να πειθαρχήσετε τον εαυτό σας να καθυστερήσει την ικανοποίηση σε σύντομο χρονικό διάστημα, προκειμένου να απολαύσετε μεγαλύτερη ανταμοιβή μακροπρόθεσμα, είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία.”

Το συγκεκριμένο αυτό προσόν βοηθά απεριόριστα στην καταπολέμηση αυτού που ονομάζεται χαμηλή ανεκτικότητα. Η υψηλή ανεκτικότητα είναι το τρίτο στοιχείο για την επιτυχία. Το να διαθέτεις δηλαδή υπομονή για τα οφέλη και όχι γρήγορο κέρδος και απόλαυση, κάτι βέβαια που είναι τόσο έξω από την σύγχρονη εποχή που όλα είναι σε fast έκδοση, από το φαγητό μέχρι τις ανθρώπινες σχέσεις.

Αλλαγή και προσπάθεια για αυτοβελτίωση. Αν η επιτυχία είναι η ολοκλήρωση κάποιου στόχου μας, σημαίνει ότι για να πετύχετε κάτι πρέπει να προσπαθήσετε να αλλάξετε κάτι. Αν έχετε αποφασίσει να χάσετε 10 κιλά, θα πρέπει να αλλάξετε κάποια πράγματα στην καθημερινότητά σας (τρόπο σκέψης, διατροφή, άσκηση κλπ.) για να τα καταφέρετε. Για να πραγματοποιήσετε οποιονδήποτε αξιόλογο στόχο έχετε θέσει για τον εαυτό σας, θα πρέπει να γίνετε καλύτεροι από ό,τι είστε τώρα. Αν δεν υπήρχε κάτι να βελτιώσετε ή να αλλάξετε στη ζωή σας, θα είχατε πετύχει ήδη τον στόχο σας.

Συμβαίνει όμως μερικές φορές, όσο και αν ένας άνθρωπος προσπαθήσει, όσο προσεκτικός και αν είναι, όσο σκληρά και αν δουλέψει  να μη καταφέρει να πετύχει. Ο Σολομών είπε για την επιτυχία «σε αυτόν τον κόσμο δεν κερδίζουν στο τρέξιμο πάντα οι γενναίοι, δεν είναι οι σοφοί που κερδίζουν πάντα την άνετη ζωή, ούτε οι ευφυείς που αποκτούν πλούτο ή οι καταρτισμένοι την εκτίμηση των άλλων. Γιατί σε όλους αυτούς μπορεί να τύχουν καλές και κακές περιστάσεις. Κανείς δεν ξέρει πότε θα έρθει για αυτόν η κακή στιγμή. Όπως τα ψάρια στο δίχτυ ή τα πουλιά στην ξόβεργα, έτσι και οι άνθρωποι παγιδεύονται στην κακοτυχία όταν ξεσπάσει άξαφνα πάνω τους.» (Εκκλησιαστής 9΄11-2). Επειδή λοιπόν δεν έχουμε τον ολοκληρωτικό έλεγχο της ζωής μας το μεγαλύτερο συστατικό της επιτυχίας είναι η προσαρμοστικότητα.

Η κακοτυχία, η αντιξοότητα είναι μια ευκαιρία να γίνουμε δυνατότερο, σοφότεροι, και να βρούμε το μονοπάτι που πριν δεν βλέπαμε.

Το  να είμαστε ευπροσάρμοστοι και να μην τα παρατάμε μας κάνει μαχητές αντί για μοιρολάτρες. Η κακοτυχία γίνεται δική μας αποτυχία, αν τα παρατήσουμε.

Έκτο βασικό συστατικό της επιτυχίας είναι η επιμονή. Ο BookerT. Washington είχε πει ότι «η επιτυχία δεν πρέπει να μετριέται τόσο με την θέση που κάποιος κατέκτησε στη ζωή, όσο με τα εμπόδια που έχει ξεπεράσει». Και αυτό γιατί πολλοί άνθρωποι χρειάζεται να παλέψουν για πράγματα που για άλλους είναι δεδομένα και αυτονόητα. Εδώ ταιριάζει και ο πρόλογος μας με τα πιο τρανταχτά ίσως ονόματα που έχουν υπάρξει τις τελευταίες δεκαετίες. Κάποια παιδιά τα παρακαλάνε να πάνε στο σχολείο και άλλα ξεκλέβουν χρόνο να πάνε στα κρυφά. Μερικοί άνθρωποι ξεκινάνε τη ζωή τους με ένα σωρό εφόδια και άλλα χωρίς αγάπη και ενθαρρυντικά λόγια. Άλλοι είναι αποδεκτοί στην κοινωνία και άλλοι μάχονται καθημερινά την απόρριψη. Ο Charles Spurgeon έχει πει «πολλοί άνθρωποι οφείλουν το μεγαλείο της ζωής τους στις τρομακτικές δυσκολίες που αντιμετώπισαν.»

Επιτυχία και Ηθική

Όλα τα παραπάνω έχουν σχέση με την επιτυχία όπως είπαμε είτε αυτή είναι οικονομική, κοινωνική ή επαγγελματική. Για να θεωρείται όμως κάποιος και ολοκληρωμένος σαν άνθρωπος, και να θαυμάζεται όχι μόνο για αυτά που έχει καταφέρει αλλά και για την προσωπικότητα του, πρέπει να έχει ηθική στην επιτυχία. 

Ένα ρητό λέει, «μην σε νοιάζει αν έπαιξες δίκαια και έχασες, να σε νοιάζει αν έπαιξες άδικα και κέρδισες». Στο παρελθόν και στο παρόν υπήρξε πάντα η ανάγκη για επιτυχία. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν ότι πρέπει να φτάνεις σε αυτήν έστω και με αθέμιτα μέσα. Η συνείδηση όμως υπάρχει μέσα σε κάθε άνθρωπο και την επιτυχία δεν μπορείς να την απολαύσεις με ενοχές και τύψεις. Το παραπάνω δεν είναι θρησκευτικός φανατισμός γιατί είτε πιστεύεις σε κάποιον θεό ή όχι, ο θεός δεν ασχολείται με την επιτυχία. Το πλησιέστερο που έχει ειπωθεί επί του θέματος είναι «τι θα κερδίσει ο άνθρωπος αν κερδίσει τον κόσμο όλο και χάσει την ψυχή του?» και αυτό ταιριάζει με αυτό που είπε ο Αινστάιν, «μην προσπαθείς να γίνεις επιτυχημένος, προσπάθησε να γίνεις άνθρωπος με αξία».

Το άγχος είναι ένα φυσιολογικό ανθρώπινο συναίσθημα που ο καθένας βιώνει κατά καιρούς. Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ανήσυχοι ή νευρικοί, όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα πρόβλημα στο χώρο εργασίας, ή πριν από ένα τεστ/εξέταση ικανοτήτων, ή όταν καλούνται να πάρουν μια σημαντική απόφαση.

Αγχώδεις διαταραχές

Οι αγχώδεις διαταραχές, όμως, είναι διαφορετικές. Μπορούν να προκαλέσουν τόσο μεγάλη αγωνία στο άτομο, ώστε να επηρεάζεται η ικανότητά του να ζήσει μια φυσιολογική ζωή.

Μια αγχώδης διαταραχή είναι μια σοβαρή ψυχική ασθένεια.

Στη σκέψη των ασθενών επικρατούν αόριστοι και ευμετάβλητοι φόβοι επικείμενων κινδύνων που απειλούν αυτούς ή προσφιλή τους άτομα. Το ίδιον της διαταραχής αυτής είναι ότι το άγχος δεν αναδύεται μόνο κάτω από ορισμένες συνθήκες ούτε βελτιώνεται κάτω από ορισμένες περιστάσεις, αλλά είναι διάχυτο και αποτελεί διαρκές βίωμα. Το άτομο αισθάνεται ότι δεν μπορεί να ελέγξει και να περιορίσει την ανησυχία του η οποία διαρκεί τουλάχιστον 6 μήνες και προκαλεί σημαντική έκπτωση στην λειτουργικότητά του.

Συμπτώματα αγχώδους διαταραχής

Η διαταραχή συνοδεύεται από χρόνια και έντονα συμπτώματα, λόγω της διαρκούς υπερεγρήγορσης και της μυϊκής έντασης:

• Ανησυχία
• Αϋπνία
• Μείωση συγκέντρωσης
• Τρόμο
• Μυϊκή ένταση
• Κινητική ανησυχία
• Εύκολη κόπωση
• Ευερεθιστότητα
• Διαταραχή ύπνου

Οι διάφοροι τύποι αγχωδών διαταραχών είναι, διαταραχή πανικού με αγοραφοβία ή χωρίς, ειδική φοβία, κοινωνική φοβία, ψυχαναγκαστική καταναγκαστική διαταραχή, διαταραχή μετά από Ψυχοτραυματικό στρες, διαταραχή από οξύ στρες, γενικευμένη αγχώδης διαταραχή.

Έρευνες και Θεωρίες για τα αίτια του άγχους

Υπάρχουν πολλές έρευνες και θεωρίες για την αιτιολογία του άγχους όπως είναι οι νευροβιολογικές θεωρίες (που στην ουσία ισχυρίζονται ότι υπάρχει κληρονομικότητα) οι ψυχαναλυτικές που πιστεύουν ότι υπάρχουν ενδοψυχικές συγκρούσεις και οι μαθησιακές που ισχυρίζονται ότι το άγχος είναι μια μαθημένη αντίδραση/απάντηση σε κάποια περιβαλλοντική κατάσταση που προκάλεσε φόβο.

Με λίγα λόγια αν υποθέσουμε το πρώτο τότε από την στιγμή που είναι κληρονομικό δύσκολο να ξεφύγουμε από αυτό, στην δεύτερη περίπτωση χρειάζονται χρόνια ψυχοθεραπείας. Στην τρίτη περίπτωση οι άνθρωποι που τείνουν να αγχώνονται τόσο εύκολα είναι συνήθως άτομα που παίρνουν μια πιο αρνητική στάση ζωής και περιμένουν τα χειρότερα. Αυτό το στοιχείο του χαρακτήρα τους μπορεί βέβαια να είναι και μια μαθημένη αντίδραση από τον τρόπο ανατροφής τους. Για να μειώσουμε λοιπόν το άγχος μας πρέπει να αλλάξουμε σε μεγάλο βαθμό αυτά τα 2 στοιχεία, συμπεριφορά και τρόπο σκέψης.

Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Ψυχολογία και Άγχος

Ο κλάδος που ασχολείται με αυτά τα 2 λέγεται γνωσιακή συμπεριφοριστική ψυχολογία και η συγκεκριμένη άποψη αρχίζει να κατακτάει όλο και περισσότερους οπαδούς μιας και οι τελευταίες έρευνες θεωρούν ότι ο εγκέφαλος μας, αποδεικνύεται εξαιρετικά πλαστικός και μεταβλητός, με τεράστιες δυνατότητες να αντεπεξέρχεται στις προκλήσεις του περιβάλλοντός του. Παλιότερα οι ερευνητές πίστευαν ότι η δημιουργία νέων νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλο σταματάει μετά τη γέννηση και ότι πεθαίνουμε έχοντας στον εγκέφαλό μας τα ίδια (ή και λιγότερα) νευρικά κύτταρα σε σχέση με όσα είχαμε την ημέρα της γέννησής μας.

Σήμερα όμως γνωρίζουμε ότι τουλάχιστον σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου η γένεση νέων νευρικών κυττάρων συνεχίζεται καθ΄όλη τη διάρκεια της ζωής, ακόμη και σε πολύ ηλικιωμένα άτομα.

Περιττό να πούμε ότι το εύρημα αυτό έχει αλλάξει άρδην τον τρόπο με τον οποίο οι ερευνητές αντιλαμβάνονται τον εγκέφαλο.

Δεν υπάρχει ίσως καλύτερος τρόπος να αντιληφθούμε πόσο «ερμηνευτικός» και υποκειμενικός είναι ο εγκέφαλός μας από τις οπτικές πλάνες. Δύο γραμμές που είναι αντικειμενικά ίσες «ερμηνεύονται» ως άνισες όταν στα άκρα της μιας υπάρχουν τόξα που δείχνουν προς αυτή ή προς το εξωτερικό περιβάλλον. Οι αισθητηριακές πλάνες αποδεικνύουν ότι «η λειτουργία του εγκεφάλου είναι ερμηνευτική και όχι καταγραφική. Στόχος του είναι η σύνθεση και το νόημα και όχι η ακρίβεια»

Σε αυτό λοιπόν το νόημα και την ακρίβεια βασίζεται η γνωσιακή θεραπεία που έχει αποδειχτεί ως η καλύτερη μέθοδος αντιμετώπισης τόσο την κατάθλιψης όσο και του άγχους. Και πολλές φορές μαζί με την φαρμακευτική αγωγή μπορούν να λειτουργήσουν θαυματουργά. Όλα αυτά βέβαια μαζί με την άσκηση , τη προσωπική προσπάθεια και το κόπο που πρέπει να καταβάλουμε.

Για να αλλάξουμε λοιπόν συμπεριφορά και τρόπο σκέψης πρέπει να κάνουμε δίαιτα στο μυαλό μας και στις συνήθειες μας.

Το πρώτο βήμα αλλαγής που πρέπει να κάνει κάποιος είναι να επαναπροσδιορίσει την διάσταση του προβλήματος που τον απασχολεί. Να κάνει μια αυτοπαρατήρηση και να ανιχνεύσει τα ερεθίσματα που του πυροδοτούν το άγχος.

Το δεύτερο βήμα στην αντιμετώπιση του άγχους είναι να κατανοήσει την αλήθεια για τους φόβους του και να απαλλαγεί από τις προκαταλήψεις καθώς και από τις καλοπροαίρετα βέβαια απόψεις των συγγενών και φίλων του.

Όχι, δεν αρχίζετε να τρελαίνεστε!

Αυτή είναι η πρώτη σκέψη όλων όταν βλέπουν ότι δεν μπορούν να ελέγξουν τον εαυτό τους.

Οι μέθοδοι χαλάρωσης και η διαφραγματική αναπνοή είναι απαραίτητοι τρόποι του να ελέγχει κάποιος τα δυσάρεστα ερεθίσματα που του προκαλούν άγχος. Όπως τσιμπήματα, μουδιάσματα κτλ.

Εστίαση στην λογική και ρεαλιστική σκέψη. Εδώ πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Η μέθοδος την γνωσιακής θεραπείας εστιάζει πάρα πολύ στη Ρεαλιστική σκέψη και όχι στη Θετική. Οι άνθρωποι λανθασμένα θα σας πουν να σκέφτεστε θετικά. Αυτό που δεν αντιλαμβάνεται ο περισσότερος κόσμος είναι ότι τις περισσότερες φορές όταν κάποιος βρίσκεται σε αυτήν την κατάσταση είναι γιατί βίωσε ή βιώνει πραγματικά δυσάρεστα και αρνητικά γεγονότα.

Εστίαση στο παρόν. Οι αγχώδεις τύποι κάνουν δύο σημαντικά λάθη. Τείνουν να εστιάζουν σε νοητικές πλάνες που σχετίζονται είτε με το παρελθόν είτε με το μέλλον. Δίνουν υπερβολική προσοχή στις αρνητικές πλευρές μιας κατάστασης. Εξαιτίας αυτού αποφεύγουν οποιαδήποτε κατάσταση θεωρώντας την επικίνδυνη αντί να εστιάζουν σε κάθε πιθανή έκβαση. Ακόμα όμως και αν θεωρούν την πιθανότητα να συμβεί πολύ έντονη τότε μπορούμε τουλάχιστον να θεωρήσουμε ποια είναι τα ποσοστά που μπορούν να διαχειριστούν αυτήν την κατάσταση.

Αποστασιοποίηση. δηλαδή να δουν τις προβλέψεις τους αλλά όχι με βάση τον εαυτό τους αλλά ένα άλλο άτομο. Έτσι προσπαθούν να συγκεντρώσουν αποδείξεις με ένα πιο αντικειμενικό τρόπο ,κοιτάνε ποιες εναλλακτικές ερμηνείες έχουν στα χέρια τους και Επιλέγουν την εναλλακτική ερμηνεία που προκαλεί το λιγότερο άγχος αλλά και που είναι και πιο αξιόπιστη.

Μέθοδοι ελέγχου του ερεθίσματος. Ως ένα πρώτο βήμα συνιστάται στους πελάτες να προγραμματίσουν μια καθημερινή περίοδο 30 λεπτών κατά την οποία θα αφήνονται στις ανήσυχες σκέψεις τους. αυτή η χρονική περίοδος θα είναι σταθερή στο χρόνο και τον τόπο κάθε μέρα και άσχετη με την εργασία και την χαλάρωση. Οι διαδικασίες αυτές παρέχουν στον αγχώδη τύπο μια αίσθηση ελέγχου πάνω στην ανήσυχη σκέψη του διότι με την εξάσκηση μπορεί βουλητικά να μειώσει ή να αυξήσει την ανησυχία του.

Μια τελευταία αλλά και πολύ σημαντική τεχνική είναι να συνεχίζουμε να εξασκούμε το μυαλό μας και να κεντρίζουμε τον εαυτό μας με καινούργιες γνώσεις και δεξιότητες.

Οι Άγγλοι λένε ότι δεν μπορείς να διδάξεις νέα κόλπα σε ένα γέρικο σκυλί , αλλά οι νευροεπιστήμονες διαφωνούν: μπορεί, λένε, όσο μεγαλώνουμε να μη μαθαίνουμε με την ταχύτητα που μαθαίναμε νεότεροι, αλλά θα κάναμε πολύ καλό στον εγκέφαλό μας αν τον δυσκολεύαμε λιγάκι. Ειδικότερα, η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας, η εξάσκηση σε νέους χορούς, η επίλυση σταυρολέξων ή sudoku, η ενασχόληση με οτιδήποτε μας ήταν άγνωστο ως χθες (όπως το Διαδίκτυο ή το μπριτζ) ενισχύουν την επιβίωση των κυττάρων του εγκεφάλου και έχουν αποτέλεσμα τη μείωση της ταχύτητας εξασθένησης των ικανοτήτων του.

Τέλος, με αυτόν τον τρόπο δεν αφήνουμε χώρο στο μυαλό μας να ασχοληθεί με τις αρνητικές μας σκέψεις που μας προκαλούν χρόνιο στρες και που τελικά μας καταστρέφουν την ποιότητα της ζωής μας.

Το άγχος μπορεί γενικά να οριστεί ως ένα δυσάρεστο αίσθημα αορίστου κινδύνου που επίκειται και εκφράζεται γενικά και απροσδιόριστα. Όπως γνωρίζουμε, το άγχος εκδηλώνεται με ένα ευρύ φάσμα έντασης και σοβαρότητας. Εχει βρεθεί ότι μέτρια επίπεδα άγχους αυξάνουν την απόδοση.

Ας το εξηγήσουμε με ένα απλό παράδειγμα. Ας το παρομοιάσουμε με ένα ακριβό σύστημα συναγερμού που κλείνει από μόνο του σιωπηλά κάθε 5 δευτερόλεπτα. Θα αισθανόσασταν ασφάλης? Και βέβαια όχι. Ο οποιοσδήποτε θα μπορούσε να μπεί στο σπίτι σας χώρις να το ξέρετε. Αν όμως ο συναγερμός ξεκινούσε με πολύ δυνατό θόρυβο και δεν σταματούσε παρά μόνο όταν εσείς το κλείνατε? Σαφώς θα αισθανόσασταν πιο ασφαλής μιας και θα είχατε το χρόνο να το αντιληφθείτε και να φύγετε από το σπίτι αποφεύγοντας τον οποιοδήποτε εισβολέα.

Το άγχος λοιπόν λειτουργεί με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Σαν σύστημα συναγερμού προειδοποιώντας σας για ενδεχόμενες επικίνδυνες καταστάσεις, υπενθυμίζοντας σας να ψάχνετε για λύσεις πριν τα προβλήματα κορυφωθούν.

Ως πρώτο βήμα λοιπόν στην αντιμετώπιση του άγχους είναι να συνειδητοποιήσετε ότι το άγχος είναι για το μυαλό, ότι ακριβώς είναι ο πόνος για το σώμα, να το δείτε μάλλον σαν φίλο παρά σαν εχθρό και να το εκμεταλλευτείτε προς όφελός σας.

Τα παιδιά είναι ένας πληθυσμός που βρίσκεται σε διαρκή πορεία αλλαγής. Εξαιτίας του μεταβατικού χαρακτήρα των περισότερων προβλημάτων συμπεριφοράς των παιδιών η αυτόματη ίαση θεωρείται πλέον κανόνας.

Παιδικοί φόβοι

Οι περισσότεροι παιδικοί φόβοι εξαφανίζονται χωρίς επιπλοκές. Αντιδράσεις φόβου και άγχους εμφανίζονται στα παιδιά από πολύ μικρή ηλικία.

Έχουμε το: 

• άγχος του αποχωρισμού αρχικά,
• αργότερα στην νηπιακή ηλικία προκαλούνται από κάτι που συμβαίνει στο περιβάλλον τους, όπως ένας δυνατός θόρυβος, η εμφάνιση ένος άγνωστου προσώπου κτλ.
• Στην σχολική ηλικία οι φόβοι διευρύνονται και αναφέρονται στο σκοτάδι, τα μεταφυσικά όντα, συγκεκριμένα πρόσωπα και πράγματα.
• Κατά την μέση παιδική ηλικία τα παιδιά υποβάλλονται στο άγχος κοινωνικής φύσεως. Δηλαδή, ο φόβος του παιδιού να πάει σε ένα πάρτι ή μήπως δεν γίνει αποδεκτό από τους συνομηλικούς του.
• Αργότερα στην εφηβεία το άγχος του αναφέρεται στην δημιουργία της ταυτότητας του και την απομάκρυνση από την πατρική εστία. Είναι γνωστό ότι ο φόβος και το άγχος θεωρούνται περισσότερο προσαρμοστικοί παρά δυσπροσαρμοστικοί μηχανισμοί και είναι απαραίτητοι για την ομαλή αναπτυξή του. Όμως καθώς το παιδί μεγαλώνει οι φόβοι του πρέπει να ελαττωθούν, ως αποτέλεσμα της προσαρμογής του.

Πως το καταλαβαίνουμε:

Οι πιο συχνές επιπτώσεις του υπερβολικού άγχους στα παιδιά και τους εφήβους είναι:

• πτώση της σχολικής επίδοσης,
• δυσλειτουργία στις κοινωνικές σχέσεις,
• χαμηλή αυτοεκτίμηση
• κοινωνική απομόνωση.

Τα παιδιά και τα άτομα της πρώτης εφηβικής ηλικίας συνήθως δεν αναγνωρίζουν ότι η αγχώδης αντίδρασή τους είναι υπερβολική ή μπορεί και να μην αντιλαμβάνονται ότι δυσφορούν.

Συνήθως εκδηλώνουν το άγχος τους με διαφορετικό τρόπο απ’ ό,τι οι ενήλικες (με κλάμα, εκρήξεις οργής, ευερεθιστότητα και σωματικά ενοχλήματα) ή μπορεί να έχουν δυσκολία να εκφράσουν αυτό που βιώνουν.

Ειδικότερα όσον αφορά τα σωματικά ενοχλήματα, αυτά μπορεί να χρησιμοποιούνται από τα παιδιά ως τρόπος έκφρασης αρνητικών συναισθημάτων. Η σωματοποίηση γενικότερα, αποτελεί μια άμυνα ενάντια στην επίγνωση μιας ψυχολογικής δυσφορίας. Από τα παραπάνω, συμπεραίνουμε ότι όσο μικρότερο είναι το παιδί που εμφανίζει ανεξήγητα σωματικά ενοχλήματα, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες εύρεσης συναισθηματικών δυσκολιών, ακριβώς επειδή τα μικρότερα παιδιά έχουν την τάση να εκδηλώνουν τις ψυχολογικές τους δυσκολίες με ένα κυρίαρχα σωματικό λεξιλόγιο. Με άλλα λόγια, τα σωματικά συμπτώματα μπορεί να εξυπηρετούν μια επικοινωνιακή λειτουργία, να λειτουργούν δηλ. ως μια μορφή «γλώσσας του σώματος» ή «κραυγής βοήθειας.

Οι βασικές θεραπευτικές μέθοδοι περιλαμβάνουν:

• την τεχνική της συστηματικής απευαισθητοποίησης (διδασκαλία χαλάρωσης και η φαντασία),
• τη διαχείριση συνθηκών (μείωση του φόβου και ανάλογη ενίσχυση όταν αντιδρά φυσιολογικά)
• την μάθηση μέσω προτύπου
• την έκθεση σε φοβικά αντικείμενα 
• ορισμένες γνωσιακές τεχνικές (αυτοκαθοδήγηση, χαλάρωση και αυτοέκθεση)

Βασικό και αναγκαίο είναι πάνω από όλα η γονεϊκή ανοχή απέναντι στην αρνητική ψυχική διάθεση των παιδιών τους και μείωση των απαιτήσεων τους για τέλεια συμπεριφορά.